Energia motak, eraldaketa eta elektrizitatearen oinarriak

Laburpena

Dokumentu honek energia motak eta haien eraldaketa azaltzen ditu, baita energia iturri berriztagarriak eta berriztaezinak ere. Era berean, korronte elektrikoaren oinarriak, karga elektrikoa, korrontearen efektuak eta elektrizitatea sortzeko moduak aztertzen ditu. Azkenik, elektromagnetismoa eta indukzio elektromagnetikoa azaltzen dira.

Funtsezko puntuak

Energia mota nagusiak: mekanikoa, elektrikoa, termikoa, argi energia, nuklearra eta kimikoa.
Energia beste mota batera eraldatu daiteke, baina ez da xurgatzen.
Energia iturri berriztagarriak ahitzen ez direnak dira; berriztaezinak mugatuak dira.
Korronte elektrikoa karga elektrikoen mugimenduari eta haien elkarrekintzei dagokie.
Korronte elektrikoak bero, argi, magnetiko eta kimiko efektuak sor ditzake.
Korronte elektrikoak sortzeko moduak: erreakzio kimikoak, mugimendua, argia, marruskadura, presioa eta beroa dira.
Korronte elektrikoek eremu magnetikoak sortzen dituzte eta alderantziz; indukzio elektromagnetikoa horren adibide da.

Frogatu zeure burua

Energia Motak

Energia mekanikoa: mugimenduari lotutako energia
Energia elektrikoa: deskarga edo korronte elektrikoei lotutako energia
Energia termikoa: beroari lotutako energia
Argi energia: argiak berarekin dakarren energia
Energia nuklearra: erreakzio nuklearrei lotutako energia
Energia kimikoa: erreakzio kimikoek askatzen duten energia

Energia Eraldaketa

Energia mota oro eralda daiteke beste bat lortzeko. Adibidez, aerosorgailuen hegalek bira egitean, haizearen energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen da sorgailuan, haren ardatza hegalen ardatzari lotuta baitago. Energia erabiltzean ez da xurgatzen, eraldatu baizik.

Lana

Lana egin behar da karga bat lurretik altxatzeko, gorputz bat bultzaka edo tiraka mugitzeko, malguki bat konprimitzeko edo korronte elektrikoari eusteko.

Energia Iturriak

Energia iturri berriztagarriak: ahituko diren beldurrik gabe erabil daitezkeenak.
Energia iturri berriztaezinak: mugatuak dira eta ezin dira berez berritu.

Iturri Berriztaezinak

Petroleoa: gordina eta likatsua den substantzia bat da.
Ikatza: karbonoz osatutako harri bat da.
Gas naturala: hidrokarburoen nahasketa bat da. Gas bideen bidez garraiatzen da.
Mineral erradiaktiboak: atomoak puskatzean sortzen da energia.

Korronte Elektrikoa

Elektrizitatea fenomeno fisiko bat da, karga elektrikoek eta haien arteko elkarrekintzak eragindakoa.

Karga Elektrikoa

Gorputzak atomoz osatuta daude, eta atomoak neutroiez, elektroiez eta protoiez. Protoiek eta elektroiek karga elektriko deritzon propietate bat dute.

Korronte Elektrikoaren Efektuak

Bero efektua
Argi efektua
Efektu magnetikoa
Efektu kimikoa

Elektrizitate Sorgailua

Korronte elektrikoa sortzeko eta hari eusteko behar den tentsioa iraunarazten duten gailuak dira.

Elektrizitatea Ekoizteko Moduak

Erreakzio kimikoetatik, pilak eta bateriak erabiliz.
Mugimendutik, makina elektromagnetikoak erabiliz.
Argitik, zelula fotovoltaikoak erabiliz.
Marruskadura bidez eta presio bidez.
Bero bidez, termopareak erabiliz.

Korronte Zuzena

Elektroiak beti noranzko berean mugitzen dira.

Korronte Alternoa

Poloak trukatu egiten dira aldian-aldian.

Elektromagnetismoa

Korronte elektrikoek eremu magnetikoak sortzen dituzte.
Eremu magnetikoek korronte elektrikoak sortzen dituzte.

Indukzio Elektromagnetikoa

Elektrizitatearen eroaleetan korronte elektrikoa sortzen da haien inguruan iman bat hurbiltzen eta urruntzen dugunean.

Makina Elektrikoak

Elektrizitatearen eta magnetismoaren arteko lotura erabiltzen da hainbat makinatan efektu erabilgarri bat lortzeko.

Ohiko galderak

Zer da energia eraldaketa?

Energia mota bat beste mota batera aldatzea da. Adibidez, haizearen energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen da aerosorgailuetan.

Zein dira energia iturri berriztagarriak eta berriztaezinak?

Berriztagarriak ahitzen ez direnak dira, eta berriztaezinak mugatuak dira eta ezin dira berez berritu. Petroleoa, ikatza, gas naturala eta mineral erradiaktiboak berriztaezinak dira.

Zer da indukzio elektromagnetikoa?

Elektrizitatearen eroale baten inguruan iman bat hurbiltzen edo urruntzen denean korronte elektrikoa sortzen den fenomenoa da.