Elikagaien Balio Energetikoa, Pertsonen Energi Beharrak, Dieta Osasungarria eta Elikagaien Kontserbazioa

Elikagaien Balio Energetikoa

Mantenugaiak erregai gisa erabiltzen dira. Oxigenoa dagoenean energia, karbono dioxidoa eta ura askatzen dituzte. Arnasketa zelular izeneko prozesu horretan mantenugaiak oxidatzem dira. Prozesu hau arnasketa zelula mitokondrioetan gertatzen da.

Lortzen den energia kaloriatan edo kolikaloriatan(1000 cal) neurtzen da. Baita kilojourle erabil daiteke: 1kcal=4,18 kJ.

Gramo bat karbohidratok edo proteinak 4 kcal produzitzen dute eta, berriz, gramo bat lipidok 9kcal. Bitaminek eta gatz mineralek, urak eta zuntzak ez dute energiarik ematen.

Pertsonen Energi Beharrak

Gure organismoak energia kantitate handia behar du bizirik irauteko eta aktibitateak egiteko. Geldirik gaudenean ere, energia kontsumitzen dugu.

Gure gorputzak, erabat geldi eta tenperatura konstantean egonik egun batean kontsumitzen den kaloriak kantitateari metabolismo basalaren tasa(MBT) deritzo.

Indibiduo bakoitzak tasa desberdina izaten du. Hala ere, mbt behera egiten du adinarekin eta gorputz masarekin eta altuagoa izaten da hazten ari garenean.

Pertsona baten energia-beharrak kalkulatzeko MBTari indibiduoak egiten duen aktibitate fisikoari dagokion energia-kontsumoa gehitu behar zaio.

Dieta Osasungarria eta Elikagaien Kontserbazioa

Zer da dieta? Egunean pertsona batek hartzen ditun elikagaien kopuruari eta elikagai motei esaten zaie.

Gure organismoaren funtzionamendua bermatzeko behar diren mantenugai mota guztiak kopuru egokian dituen dietari dieta osasungarri eta orekatu deritzogu.

Mediterraneo inguruko herrietan den elikadura orekatuari eta osasungarria dieta mediterraneo esaten zaio.

Dieta honek gizentsuna sahiesten lahuntzen du eta hurrengo bost ezaugarri ditu:

• Esnekiak hartu: gazta,jogurta eta azukre gutxi
• Oliba-olioak: E bitaminak
• Frutak eta barazkiak: bitamina, mineralak eta zuntza
• Lekaleak eta zarealak: zuntza eta gatz gabe
• Arrainak: kaltzioa,fosforoa,iodoa, a eta d bitaminak,gantza eta kalitatezko proteinak.

Elikagaien Kontserbazioa

Elikagai guztiak produktu galkorrak dira. Hori dela eya elikagaiak kontsebazio-prezesu jakinen bidez tratatzen dira.

• Hotzean kontserbatzea:

Hoztuz: elikagaiak hondatzea atzeratzen du.

Izoztuz: mikroorganismoak motelago ugaltzen dira.

• Beroaren bidez kontserbatzea:

Pasteurizazioa: elikagaiak segundo baten 100ºCtik beherako tenperatura berotzea

Esterulizazioa: denbora jakin batez 100ºCtik gorako tenperatura

Ultrapasteurizazioa: Pasteurizazioa baino tenperatura altuagoan berotzen dira, baina denbora gutxian.

• Deshidratazioa: Ura kentzea da.
• Substantzien bidez: Adibidez; ozpina.azukre, gatza edo kontserbagarrien bidez.

Osasun Arazoak

1.INTOXIKAZIOA: mikroorganismoen edo toxinen bidez kutsariko elikagaiak hartzean agertzen dira. Adb: salmunelusia eta botilismoa

2.ALERGIAK: pertsona baten organismoak elikagai batean dagoen elemeturen bat(alergenoa) ez badu onartzen gertatzen dira.

3.INTOLERANTZIA: Alegia antzekoak dira baina kasu honetan ondorioak ez dira hain bortitzak. Adb: glutenarekiko intolerantzia gaixotasun zelakoan eragiten du.Glutena zerealetan dagoen proteina bat da.

4.GIZENTASUNA: Gorputzean gantz gehiegi izatean datza. Elikagai energetiko gehiegi kontsumitzen da. Gaixotasun honek lotura estua dauka beste gaixotasunekin, adb diabetesarekin eta hipertentioarekin.

5.DESNUTRIZIOA: mantenugai gabeziaren ondorioa da, dieta desegokia delako edo elikagai jakin batzuk.Hartzen ez direlako sortzen da.

6.ANOREXIA: jana errefusatzen da,pisua hartzeko beldur izugarria dago pertsona honek bere burua gizen ikusten du.Ondorioz jateari uzten dio.

7.BULIMIA: gaixo hauek pisuari eta gorputz-irudiari buruzko gainezko kezka izaten dute. Gaixoak gehiegi jaten du baita goserik gabe eta ezkutuan ere. Ondoren kaloria soberakinez libratzeko, oka egiten du.