Ekonomia eta Lan Merkatua: Kontzeptu Gakoak eta Politikak
Lan-Eskaintza
Lan-eskaintza lan egiteko prest dauden pertsonen kopuruari dagokio. Hainbat faktorek eragiten diote:
- Biztanleriaren ezaugarriak: Zahartzea, lan egiten duten edo egin nahi duten pertsonen kopurua, prestakuntza, etab.
- Soldata-maila: Zenbat eta handiagoa izan soldata, orduan eta jende gehiago egongo da prest lana egiteko edo lanordu gehiago eskaintzeko.
Lan-Eskaria
Lan-eskaria enpresek kontratatu nahi dituzten langileen kopuruari dagokio. Faktore hauek eragiten diote:
- Ekoitzitako ondasunaren edo zerbitzuaren prezioa: Zenbat eta altuagoa izan enpresek beren produktuak saltzeko ezar dezaketen prezioa, orduan eta gehiago mereziko du langileak kontratatzeak, ekoizpena handitzeko.
- Langileen produktibitatea: Geroago aztertuko ditugun beste faktore batzuez gain, langileen kualifikazioak, prestakuntzak eta esperientziak eragina dute egiten duten lanean.
- Soldata-maila: Soldaten zenbatekoak gora egiten badu, kostuek ere gora egingo dute, eta enpresak langile gutxiago kontratatzeko prest egongo dira, eta alderantziz.
Lanbidearteko Gutxieneko Soldata (LGS)
Gobernuek finkatzen dute urtero, enpresen gehiegikeriak eragozteko eta langileen bizimodu duina bermatzeko, lanbide-mota dena delako izanda ere.
Langabezia Motak
Langabezia mota desberdinak daude, bakoitza bere ezaugarriekin:
- Ziklikoa: Merkatua baliabideak esleitzeko eragile nagusitzat duten ekonomietan, enpresa-jarduera ekimen pribatuaren gorabeheren mende dago, eta horrek hedapenak eta atzeraldiak eragiten ditu ekonomian.
- Urte-sasoikoa: Jarduera batzuek urte-sasoi batzuetan bakarrik behar dute eskulana, eta horrek eragiten du urte-sasoiko langabezia.
- Frikzionala: Pertsonak beren borondatez langabezian egoten dira, adibidez, lanpostuz aldatzeko edo lan berri bat bilatzeko.
- Egiturazkoa: Enpresaburuek proposatzen duten lan-eskaintza eta langileek eskatzen duten lana guztiz bat ez etortzeak sortzen du. Egiturazko langabezia da kezka handiena sortzen duen langabezia mota, denboran iraun egiten baitu.
Enplegu-Politikak
Enplegua sustatzeko eta langabezia murrizteko hainbat politika daude:
Aktiboak
Ekonomia-jarduera eta langileen gaitasunak hobetzera bideratutakoak:
- Enpresak: Ekonomia-jarduera sustatzea (inbertsio publikoak, enpresa txiki eta ertainentzako laguntzak).
- Biztanleria aktiboa: Langileen produktibitatea handitzea (hezkuntza-sistemak merkatuen premietara egokitzea, Lanbide Heziketa laneratzeko zailtasunak dituzten langileentzat).
- Biztanleria aktiboa murriztea: Derrigorrezko hezkuntzaren adina luzatzea, enplegua banatzea.
Pasiboak
Langabeen egoera ekonomiko eta soziala hobetzera bideratutakoak:
- Biztanleria aktiboa: Langabeak: langabeen egoera ekonomiko eta soziala hobetzea (adibidez, langabezia-prestazioen bidez).
Merkatuaren Hutsegiteak
Merkatuak baliabideak modu eraginkorrean esleitzen ez dituen egoerak:
- Ondasun ez-errentagarrien eskasia.
- Ekoizpenaren kanpo-eraginak.
- Errentaren banaketa desorekatua.
- Lehia ez-perfektua.
- Ziklo ekonomikoen ezegonkortasuna.
FUNTZIOAK: hornitzailea, araugilea, birbanatzailea eta egonkortzailea.
Politika Makroekonomiko Koiunturala
Ekonomiaren egonkortasuna eta hazkundea lortzeko epe laburreko neurriak:
- Zerga-politika.
- Moneta-politika.
- Kanpo-politika.
- Errenta-politika.
Beste neurri batzuk:
- Ekonomia-sektore bat modernizatzeko neurriak.
- Lurralde baten garapenerako baldintzak sortzeko neurriak.
- Enpresak nazionalizatzea.
- Oinarrizko erreformak egiteko neurriak.
- Orientabidezko plangintzarako neurriak.