Ekonomia eta Finantza: Oinarrizko Kontzeptuen Gida

Ekonomia eta Finantza: Oinarrizko Kontzeptuak

KPIaren Mugak

Kontsumo Prezioen Indizearen (KPI) mugak honako hauek dira:

• Zenbait ondasun eta zerbitzu zalantzan jartzeko modukoak dira.
• Denborak aurrera egin ahala desitxuratu egiten da.
• Ez ditu kontuan hartzen ondasunen kalitatean egon daitezkeen aldaketak.
• Eztabaida dago familia-aurrekontuen inkestaren adierazgarritasunari buruz.

Arrisku-prima

Arrisku-prima, herrialde-arriskua ere esaten zaiona, herrialde bateko zor subiranoari beste batekin (merkatuan arrisku txikiena duela jotzen denarekin) alderatuta eskatzen zaion gainkostua da.

Nazioarteko Merkataritza

Nazioarteko merkataritzak aduana-lurralde batek munduko gainerako lurraldeekin trukatzen dituen ondasunak eta zerbitzuak hartzen ditu bere baitan.

IBEX 35

IBEX 35 Espainiako burtsako indize nagusia da, eta 35 enpresa handienak biltzen ditu. Enpresa horien akzioen prezioa nola aldatzen den erakusten du, eta ekonomiaren egoera ezagutzeko balio du.

Banku Dirua

Banku dirua bankuetan gordeta dagoen diru elektronikoa da, txartelarekin, transferentziarekin edo aplikazioz erabiltzen dena. Ez da diru fisikoa.

KPI (Kontsumo Prezioen Indizea)

KPI batez besteko familia batek oro har kontsumitzen dituen ondasunen prezioen batez besteko haztatua da.

Errentaren Birbanaketa

Errentaren birbanaketa esaten zaio Estatuak, ekitate-printzipioa betez, merkatuak aurretik ekonomia-ahalmen handiko herritarrei esleitutako funtsak birbanatzeko egiten duen prozesuari.

Kutxa-koefizientea

Hau da legezko kutxa-koefizientea: banku zentralaren aginduz banku-sistemako erakundeek ez-aktibo eduki behar duten diruaren ehunekoa.

Banku Zentrala

Banku zentrala erakunde publikoa da, botere politikoarekiko independentea, eta, besteak beste, banku-sistemaren funtzionamendua kontrolatu eta ikuskatzeko funtzioa du.

Akzioak

Akzioak enpresa baten jabetzaren ehunekoa adierazten duten tituluak dira, eta eskubide ekonomikoak eta kudeaketa-eskubideak ematen dizkie haiek dituztenei.

Bonuak

Bonuak erakunde publiko baten edo enpresa baten zorraren ehunekoaren titulu adierazgarriak dira, eta hitzartutako interes finkoak ematen dizkie haiek dituztenei.

Protekzionismoaren Aldeko Argudioak

Protekzionismoaren aldeko argudio nagusia etxeko enpresak babestea da:

• Kanpoko produktuak gutxiago sartzen badira, gure herriko enpresek errazago saltzen dituzte.
• Horrela, jende gehiagok lan egiten jarrai dezake, eta herriko ekonomia hobetzen da.

Makroekonomia Adierazleak eta Formulak

BPGaren Osagaiak

BPGaren osagai nagusiak honako hauek dira:

• Kontsumoa (C)
• Inbertsioa (I)
• Gastu Publikoa (G)
• Esportazioak (X)
• Inportazioak (M)

Prezio Aldakuntza Tasa

Prezio aldakuntza tasa honela kalkulatzen da:

(KPI2 - KPI1) / KPI1 * 100

Joera Marjinalak

• KJM (Kontsumitzeko Joera Marjinala)
• AJM (Aurrezteko Joera Marjinala)

BPGaren Transformazioak

BPGaren transformazioak eta doikuntzak:

BPGdmp -----------> BPGdfk -----------> NPGdfk --------> NPGbfk --------> EPE
             +Zhz + DI           +fne - afe        -Am             +Tr-Ebg-Zz-Gs

             +Zhz - Di           -fne + afe        + Am            -Tr+ Ebg - Zz + Gs
  

Oharra: Goiko formulak testu originalean agertzen diren bezala mantendu dira, haien esanahia zehatza testuinguru zabalago batean ulertzen baita.

Zuzeneko Zergak

Zuzeneko zergak norberak duenari edo irabazten duenari ezartzen zaizkio (diru-sarrerak, enpresa-etekinak eta jabetzak). Aintzat hartzen dute zergapeko pertsonaren edo enpresaren ekonomia-egoera.

Adibidez: PFEZ (Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga)