Descartes: Jainkoa, Mundua, Pasioak eta Askatasuna
Jainkoaren eta Munduaren Existentzia
Aurreko pentsalariek mundua abiapuntutzat hartuz, Jainkoaren existentzia frogatzen saiatu ziren. Descartesek, “Ni”-aren existentzia frogatu ondoren, Jainkoaren eta munduaren existentzia frogatzen saiatuko da.
Jainkoaren existentzia frogatzeko, hark duen gauza bakarretik abiatzen da, hots, res cogitansetik (substantzia pentsakorra). Horrela, lehenengo froga substantzia infinitua da. Descartesek zioenez, izaki perfektuaren ideia ezin daiteke ezerezetik etorri, ezta gugandik ere, izaki inperfektuak baikara. Hortaz, izaki perfektuaren ideia izaki perfektu batengandik etorri behar da, bere existentzia frogatuz (Jainkoa izanik).
Bigarren froga izaki perfektuarena da. Froga hau perfektutasunaren ideian oinarritzen da, ez da froga berri bat, aurreko froga aurkezteko beste era bat baizik. Berak zioenez, gizakia ez da independentea. Horrela izango balitz perfektua egingo zukeen bere burua. Beraz, izaki perfektu bat egon behar da, munduko guztia sortu duena.
Hirugarren froga argudio ontologikoa da. Triangeluen angelu baturaren frogapen geometrikotik abiatuz, azken frogapena aldarrikatzen du: izaki perfektuaren ideia existitzen denez (eta perfekzio guztiak ditu), eta existentziaren perfekzioa existitzen denez, izaki perfektu hori existitzen da.
Munduaren existentzia frogatzeko, berriro ere pentsamendura joko du. Gure berezko joera kanpoko mundu bat existitzen dela pentsatzea da, edo, beste hitzetan, gure ideia batzuei kanpoko errealitatea dagokiela da. Jainkoa perfektua denez eta engainatzailea ez denez, ezin gaitu engainatu hori bezalako gauza argi batean, beraz, Jainkoak bermatzen digu munduaren existentzia. Era berean, egiaren irizpidea bermatzen du, Jainkoa perfektua delako eta ideiak berarengandik datozelako.
Munduaren edo substantzia hedatuaren atributua hedadura da. Munduaren edo substantzia hedatuaren ezaugarri objektiboak hedadura, mugimendua eta irudia dira (lehen mailako kualitateak) baina bigarren mailako kualitateak (koloreak, soinuak, zaporeak...) ez daude objektuetan, subjektuan baizik.
Munduaren edo substantzia hedatuaren ezaugarri objektiboetan oinarrituz, Descartesek bere Fisika deduzitzen du (mugimenduaren legeak). Mekanizismoaren teoria planteatzen du: izaki guztiek (animaliak eta giza gorputza barne) mekanikoki, mugimenduaren legeen arabera funtzionatzen dute.
Pasioak eta Askatasuna
Bere “Arimaren Pasioak” azken liburuko tratatuan, Descartesek arimaren ekintzak eta pasioak bereizten ditu. Ekintzak nahimenaren mende daude; grinak, bestetik, ez dira gizakiaren ekintza baten fruitu.
Beraz, pasioak ustekabekoak dira, pertzepzioez —bizitza-espirituek ariman sortutako sentimendu edo zirrarak— osatuak. Beste modu batean esanda, pasioak gorputzean eragiten duten indar mekanikoak dira. Hala ere, pasioak elkarren aurkakoak dira, arima erakartzen dutelako eta arima bere buruaren aurka bihurtu eta egoera tamalgarrian uzten dutelako. Hauen funtzioa arima erakartzea da, gorputza kontserbatu eta hobetu dadin. Hauek ariman ematen dira nahiz eta denak gorputzarekin lotuta dauden.
Pasioen artean, tristura eta alaitasuna dira funtsezkoak, bere izatea baino handiagoak bihurtzen dituzte ongia eta gaizkia (distortsionatuta daude). Alde batetik, tristurarekin, arima gorputzarentzat kaltegarri diren gauzez ohartzen da, eta gorrotoa sentitzen du haiekiko. Bestalde, alaitasunak gorputzarentzat onuragarriak diren gauzez ohartarazten du arima, eta horiek maite ditu. Horrez gain, esan beharra dago pasioek gizakia esklabo bihurtzen dutela, askatasuna kenduz.
Gizakia, beraz, horretatik askatzen ahalegindu behar da. Aldi berean, gizakiak ez du bere burua grinen mende utzi behar, esperientzia eta arrazoia izan behar ditu gidari, horrela soilik bereiziko baititu ongia eta gaizkia neurri egokian. Grinak menderatzean datzan atributuari zuhurtasuna deritzo.
Biografia
Descartes 1596an jaio eta 1650. urtean hil zen. Jesuitek irakatsi zioten. Garaiko egoera erlijiosoa nahiko gatazkatsua zen. Izan ere, erlijio protestanteak nagusitu ziren, eta haien kontrako kontraerreforma abiatu zen.
Descartes familia noblekoa zen, frantsesa izatez. Filosofia eskolastikoa jorratu zuen. Honela, aurreko filosofiak baztertu, atzera egin eta zerotik hasten saiatu zen. Zuzenbidean lizentziatu zen, eta ondoren, 30 urteko gerran parte hartu zuen. Nahiz eta borrokatu ez, bidaiatzeko aitzakiatzat erabili zuen. Hasieran zortzi urtez ibili zen bidaian. Gero, hogei urtez Herbehereetan geratu zen, azkenik Suediara joateko Kristina erreginak eskatuta, eta bertan hil zen, birikeriak jota.
Descartesek hainbat obra jorratu zituen: “Espiritua Zuzentzeko Arauak”, “Munduari Buruzko Tratatua” (hau ez zuen argitaratu teoria heliozentristaren sortzaile zen Galileoren zigorragatik), “Metodoaren Diskurtsoa” (hau dugu obrarik garrantzitsuena, eta saiakera zientifikoen aurretik eginiko sarrera da), “Metafisika Gogoetak”, “Filosofiaren Printzipioak” eta “Arimaren Grinaren Tratatua” (arimaren pasioak lantzen duena eta Metodoaren Diskurtsoa idazlaneko behin-behineko arau moralak osatzen dituena), besteen artean.