Botere Politikoa: Jatorria, Zilegitasuna eta Antolaketa Moduak
Botere Politikoaren Jatorria
Botere politikoaren jatorria ulertzeko, nola, noiz eta zergatik sortu zen jakin behar dugu. Gizarte gehienetan aspalditik dagoen egitura da.
Orokorrean, gizarte-talde batek gizarte osoari bere borondatea bortizki ezartzean sortu zen.
Nietzsche filosofoaren arabera, botere politikoaren oinarria batzuek besteen nagusi izateko duten grina da.
Botere Politikoaren Zilegitasuna
Botere bat legitimoa den galdetzen dugunean, botere hori egon behar den ala ez galdetzen dugu, hau da, botere hori ona ala txarra den. Kasu honetan, ez dugu boterearen jatorria galdetzen.
Botere guztiak ez dira legitimoak. Zer den zilegi bereizteko irizpideak behar ditugu.
Gizartea Antolatzeko Moduak
- Tribala: Komunitate txikiak dira. Familia-loturetatik abiatuta egituratzen dira, eta iraupeneko autonomia izan ohi dute.
- Esklabista: Komunitate tribalak baino askoz handiagoak dira (adibidez, Inperioak). Funtsezko ekoizpena esklaboen esku egon ohi da.
- Feudala: Ordena politikoa eta babes militarra ezartzeaz arduratutako jauntxo feudal eta buruzagi militar eta politikoen inguruan egituratutako gizarteak. Ekonomia nekazaritzakoa da eta morrontza harremanetan oinarritzen da.
- Modernoa: Industriaren eta merkataritzaren garapenean oinarritzen da, eta estatu nazionala da antolaketa politikoaren muina.
Menderatze Politiko Motak
- Karismatikoa:
Legitimazioa: Liderren eta buruaren ezaugarri pertsonalak ditu oinarri.
Administrazioa: Egitura txikia eta ezegonkorra, jarraitzaileek eta aldekoek babestua.
- Tradizionala:
Legitimazioa: Ohiturek eta tradizioek bermatzen dute agintea.
Administrazioa: Legegilearen mendekoak edo berak ordaindutako pertsonak, nolabaiteko autonomia dutenak.
- Arrazionala (Legezkoa):
Legitimazioa: Agintea legezko prozeduren bidez justifikatzen da; prozedura horiek agintea nola eta noiz erabil daitekeen zehazten dute.
Administrazioa: Burokrazia. Aginte formala erakunde hierarkikoaren gailurrean dago.
Botere Politikoa Legitimatzeko Argudioak
- Argudio Teologikoak: Jainkoak hierarkia jakin batzuk finkatu zituen gizakientzat. Gizaki batzuek agindu egin behar zuten, eta gainerakoek esana bete. Argudio hauek Erdi Aroan erabili ziren.
- Argudio Naturalistak: Botere politikoa gizakion berezko beharra da. Aristotelesek zioen nekez iraun zezaketela bizirik familia bakartuek eta herri txikiek. Aldiz, gizakiak komunitate politiko batean biltzen badira, bizirik iraun dezakete.
- Argudio Funtzionalista: Agintari politiko bat gizarteko kideentzat erabilgarria eta onuragarria da, ordena sozialaz eta bizikidetza baketsuaz arduratzeko (adibidez, Hobbes).
Botere Politikoaren Mota Nagusiak (Aristoteles)
Aristotelesek botere politikoaren motak bi irizpide kontuan hartuta sailkatu zituen:
- Gobernari kopurua.
- Gobernuak denei egiten zien mesedea.
Mota nagusiak hauek dira: Monarkia, Aristokrazia eta Demokrazia.
Gizarte Hitzarmenaren Teoriak
Aro Modernotik aurrera, gizabanakoa izan da gakoa. Gizabanako guztiak askeak eta berdinak dira.
Justifikazio politikarako eredurik erabiliena gizarteko kide guztien arteko hitzarmenaren ideia da.
Gizarte-hitzarmenaren teoriek hasierako egoera deskribatzen dute: Naturazko Egoera.
Liberalismo Politikoa eta Ekonomikoa
Liberalismoa hasieran berme konstituzionalak eta gizabanakoen eskubideak aldarrikatzeko sortu zen, absolutismoaren aurrean askatasuna defendatzeko.
Liberalismo Politikoa
Gizakiek aske izan behar dute erlijio, ekonomia eta politika gaietan haiek aukeratutakoari jarraitzeko. Partaidetza demokratikoa beharrezkoa da gai publikoetan.
Liberalismo Ekonomikoa
Merkatu librea da gizartea koordinatzeko oinarrizko mekanismoa. Estatuaren zeregina merkatuari bere eginkizuna betetzen laguntzea da. Hori dela eta, estatuak ahalik eta gutxiena sartu behar du merkatuaren funtzionamenduan.