Biologia Zelularra: Funtzioak eta Prozesuak
Funtzio Erlatiboak: Organismoak ingurunean gertatzen diren aldaketak hautemateko eta horiei erantzun egokia emateko gaitzen dituzten prozesuak dira. Zelulaz kanpo nahiz zelularen barnean gertatzen diren eta zelulek hauteman ditzaketen aldaketa fisikoei edo kimikoei estimulu deritze.
Mugimendu Ameboidea
Pseudopodoen bidez mugitzen da, zitoplasma deformatuz joaten da.
Ugalketa
Izaki bizidunei beren ezaugarri berberak dituzten indibiduoak sortzea ahalbidetzen dien baliabidea da, horrela espezieen iraupena bermatuz.
Sexu bidezko ugalketa
Gametoak eratzen ditu eta ernalketan zigotoa sortzen du.
- Gametoak osatu: Gametogenesi prozesua. Gameto arrak eratzeko espermatogenesia, emeak obogenesia.
- Gametoak batu: Ernalketaren bidez gerta daiteke, barruan edo kanpoan. Ernalketaren ondoren kariogamia gertatzen da (nukleoak lotu).
- Zigotoa garatu: Zigotoari zatitzen hasi eta gero enbrioi esaten zaio, eta horren ondoren enbrioi garapena sortzen da.
Ugalketa Sexugabea
Ez dute gametorik eratzen. Adibideak: esporulazioa, eszesioa eta gemazioa.
Zatiketa Zelularra
Mitosia
Nukleoa zatitzeko prozesua da. Amaren nukleoa zatitu eta amaren nukleoaren adina kromosoma dituzten bi zelula alaba sortzen dira.
Zitozinesia
Zitoplasma zatitzeko prozesua da, mitosiaren amaieran gertatzen dena. Animalien eta landareen zelulen zitozinesiak ez dira berdinak, landareen zelulek zelulosazko pareta dutelako.
Meiosia
Gametoak eratzeko prozesua da eta gametogenesian gertatzen da. Bi helburu nagusi ditu:
- Zelula kumeen kromosoma kopurua erdira murriztea: diploideetatik haploideetara.
- Aniztasun genetikoa areagotzea: gaingurutuketaren bidez, aitaren kromosoma bakoitzak bere kromatida ahideen trukea egiten du amaren kromosoma homologoarekin. Gaingurutuketaren ondorioz, gene konbinazio berriak sortzen dira, eta horri errekonbinazio genetikoa esaten zaio.
Zelulaniztasunerantz
Zelula bakar batzuk zatitu ondoren elkarrekin lotuta geratzen dira, indibiduo taldeak osatuz. Bananduz bizirik iraun zutela ikusi zutenean, koloniak eratu ziren.
- Zelulen espezializazioa: Funtzio jakin batean espezializatzea.
- Jarduera koordinatua: Komunikatzeko mekanismoak garatzea.
- Inguru Barneko Egonkortasuna (Homeostasia): Zelula gehienak ez daude kanpo inguruarekin kontaktuan; barne likidoetan murgildurik daude. Prozesu honi homeostasia deritzo, ingurune barneko baldintzak konstante mantentzen laguntzen duena.