Baionako Ituna: Erbestearen eta Erresistentziaren Gakoak

Baionako Ituna: Testuinguru Historikoa

Gerra zibila hasi eta gutxira, Euskadik bere lehen Autonomia Estatutua lortu zuen. Indalecio Prietoren (PSOE) papera erabakiorra izan zen, berak idatzi eta negoziatu baitzuen testua Madrilen.

Estatutua Bizkaian eta Gipuzkoako zati txiki batean besterik ez zen ezarri, Araba nazionalen alde jarri zelako eta Gipuzkoako zatirik handiena berehala hartu zutelako matxinatuek. Estatutuak bizi laburra izan zuen, tropa frankistek lurraldea berenganatu zutelako. Eusko Jaurlaritza erbestera joan zen eta handik Euskal Herria gobernatzen saiatu zen.

Batasunaren beharra eta Baionako bilera

Urteak igaro ahala, Frantzian zegoen Eusko Jaurlaritzari babesa eman zioten alderdi politiko eta sindikatuek batasun hori berrizartzeko beharra ikusi zuten. Horregatik, Baionan bildu eta aztertzen ari garen testua sinatu zuten.

Erbestea eta barne-desadostasunak

1939. urtean Errepublikak gerra galdu ondoren, galtzaileek erbesterako bidea hartu zuten. Bestalde, PCEk Juan Astigarribia Euzkadiko gobernutik kendu zuen. Honen aurrean, Jose Antonio Agirreren helburua zera izan zen: Eusko Jaurlaritzaren batasunari eustea.

Euzkadiko gobernua osatzen zuten alderdien artean desadostasun ugari egon ziren, baina Burgosko kartzelan, nazionalisten eta sozialisten arteko akordio bat lortzeko oinarriak finkatu ziren. Urriaren bukaeran Toulousen batu ziren. Lehen bilera hauek PCEk zuzendu zituen. Martxoaren hasieran akordioa ia lortuta zegoen, nahiz eta martxoaren 30era arte ez sinatu.

Baionako Itunaren garrantzia

Testu hau oso baliagarria da erbestean zegoen oposizioaren papera ulertzeko. Baionako hitzarmenak 1940ko akordioa ordezkatu zuen. Euzkadiko gobernuari babesa ematen zaio Euskal Herriaren ordezkari zilegitzat hartuz. Demokrazia berrezarritakoan herriaren nahia errespetatzeko eta defendatzeko konpromisoa hitzartu zuten.

Akordio honen gakoa, beharbada, askatasun demokratikoak berreskuratzea beste edozein gaiari nagusitu izana izan zen. Akordioa honako erakundeek sinatu zuten:

• EAJ
• ANV
• PCE
• UGT
• Euzko Mendigoizale Batzarra
• PSE
• Partido Republicano Federal
• CNT
• ELA

Hitzarmen honek diktaduraren kontra erbestean zeuden alderdi eta sindikatuek etorkizunean egin nahi zituzten ekimenak jaso zituen.