Aurrekontu Publikoa, Zergak eta Politika Fiskala
Aurrekontu Publikoa: Kontzeptu Nagusiak
Aurrekontu politikoa: Gobernuak eta udaletxeek urte hasieran egiten duten gastuen eta sarreren aurreikuspena da. Helburua diru-sarrerak eta gastuak orekatuta egotea da.
Gastuak eta Diru-sarrerak
Gastuak: Pertsonal-gastuak, ondasun eta zerbitzuetako gastu arruntak eta transferentzia arruntak biltzen dituzte.
Diru-sarrerak: Zuzeneko zergak, gizarte-kotizazioak, zeharkako zergak, tasak eta bestelako sarrerak dira.
- Gizarte-kotizazioa: Langileek estatuari eman beharreko dirua da; hilero soldataren ehuneko jakin bat izaten da.
- Zerga: Derrigorrezko ordainketa da eta ez du zuzeneko konpentsaziorik. Pertsonek eta enpresek errenta, mozkin eta salerosketengatik ordaindu behar dute. Zuzenekoa edo zeharkakoa izan daiteke.
- Tasak: Ez dira derrigorrezkoak eta zerbitzu publikoak erabiltzeagatik ordaintzen dira (adibidez, kiroldegia).
Zerga Motak eta Sailkapena
Zuzeneko zergak: Pertsonek eta enpresek zuzenean ordaintzen dituzten zergak dira, norberaren ekonomia-mailaren edo soldataren arabera kalkulatuak.
Zeharkako zergak: Pertsonen ondasun eta zerbitzuen kontsumoari aplikatzen zaizkien zergak dira.
- Zerga gutxikorra: Errenta handiagoa izan arren, zerga-karga txikiagoa denean.
- Zerga gehikorra: Zenbat eta aberatsagoa izan, orduan eta zerga handiagoak ordaindu behar dira.
- Zerga proportzionala: Aberastasun-maila edozein dela ere, ehunekoa beti berdin mantentzen denean.
Aurrekontu Saldoa eta Defizit Publikoa
- Aurrekontu orekatua: Estimatutako gastuak eta sarrerak berdinak direnean.
- Superabit publikoa: Diru-sarrerak gastuak baino handiagoak direnean gertatzen da.
- Defizit publikoa: Gastuak diru-sarrerak baino handiagoak direnean.
Defizit Publikoa Konpontzeko Neurriak
Hori konpontzeko bideak honako hauek dira:
- Zergak igotzea: Jendeak gaizki ikusten du eta enpresek eskaintzen dituzten produktu eta zerbitzuen eskaria jaitsi egin daiteke.
- Zirkulazioan dagoen diru-kantitatea handitzea: Altxor Publikoak Banku Zentralari dirua mailegatzeko eskatzen dionean. Europako Banku Zentralak bakarrik erabaki dezake hori, eta inflazioa ekarriko du.
- Zor publikoa jaulkitzea: Gobernuak herritarrei saltzen dizkien bonuak dira; horien bidez, gobernuak finantzaketa lortzen du eta etorkizunean diru-kantitate jakin bat ordaintzeko konpromisoa hartzen du.
Zerga Politikarako Tresnak
Politika fiskal hedatzailea: Errenta erabilgarria handitzean, eskaria ere handitu egiten da. Modu horretan, ekoizpena eta enplegua igotzeaz gain, prezioek ere gora egiten dute.
Politika fiskal murriztailea: Errenta erabilgarria jaistean, kontsumoa eta inbertsioa jaitsi egiten dira, eta eskaria ere txikitu egiten da. Horrekin, ekoizpena eta enplegua gutxitzeaz gain, prezioek behera egiten dute.