Arro Hidrografikoak eta Espainiako Landare-Paisaiak

Arro eta isurialde hidrografikoak

Arro hidrografikoa ibai, aintzira edo itsaso berera isurtzen den eremua da.

Arroen ezaugarri nagusiak

Isurialdeen banalerroek bereizten dituzte arroak; banalerro horiek mendi-erliebeetako gailurrek osatzen dituzte. Arroetan, urak ibilgu batetik igarotzen dira eta hierarkikoki antolatutako sare bat osatzen dute, adarretatik ibai nagusiraino iritsi arte.

Isurialde hidrografikoak

Isurialde hidrografiko bat itsaso berera isurtzen diren arroen multzoa da. Espainian disimetria handia dago isurialde atlantikoaren (% 69) eta isurialde mediterraneoaren (% 31) artean.

Isurialde kantauriarreko ibaiak

Ibai hauek laburrak dira, kostaldetik gertu dauden mendietan sortzen baitira. Garaiera-alde handia dagoenez, higadura-indar handia dute eta topografia malkortsua osatzen dute. Emaritsuak dira eta erregimen erregularra dute, etengabeko prezipitazio ugariengatik.

Isurialde atlantikoko ibaiak

Ibai hauek luzeak dira; Mediterraneotik gertu sortu eta Atlantikoan itsasoratzen baitira. Lautadetatik igarotzen direnez, higadura-indarra ahula da. Ibai emaritsuak diren arren, erregimena irregularra da. Udan, agorraldiak izaten dira prezipitazio gutxi dagoelako; udazkenean, berriz, euri-jasa ugariek hondamendiak eragin ditzakete.

Klima ozeanikoko landare-paisaia

Baso hosto-erorkorra

Zuhaitz hauek urteko hostoak galtzen dituzte. Zuhaitz garaiak dira, enbor zuzen eta laua dutenak, eta hosto handi eta erorkorrak. Oihanpean, iratzeak eta goroldiak hazten dira. Espezie bereizgarrienak haritza eta pagoa dira, eta Penintsularen iparraldean agertzen dira batez ere.

• Pagoa: Hezetasun handia behar du, ez du beroa jasaten eta hotza behar du. Mendiko zuhaitza da; kareharrizko lurrak eta lur silizeoak onartzen ditu. Zura kalitatezkoa da, altzariak eta tresnak egiteko erabiltzen dena. Kantauriar mendikatean eta Nafarroako Pirinioetan aurki ditzakegu.
• Haritza: Hezetasun gutxiago behar du, eta ez ditu jasaten beroa eta gehiegizko hotza. Altuera txikiagoko lurretan hazten da. Lur silizeoak onartzen ditu, baina kareharrizkoak ez. Zura gogorra da, eraikuntzarako, altzarietarako eta itsasontziak egiteko erabiltzen dena. Galizian eta Kantauriar mendikatean daude.

Baso martzeszentea

Ametzak eta erkametzak dituena, trantsiziozko klima ozeanikoko eremuetan dago. Zuhaitz ertainak ditu; hostoak lehor mantentzen dituzte berriak jaiotzen diren arte, ernamuinak hotzetik babesteko. Ezkurra egokia da animaliak elikatzeko.

Giza jarduerak eta basoen bilakaera

Basoen hedadura murriztu da ustiapen tradizionalagatik (egur-ikatza baserriak berotzeko eta zura tresnak egiteko) eta basoak moztu direlako larre bihurtzeko. Aldaketa hauek pertsonek eragin dituzte, askotan konturatu gabe.

• Espezie sekundarioak: Nekazaritzan eta abeltzaintzan ustiatzeko sartu dira, haritzari lekua kenduz. Adibidez, gaztainondoa, fruituak eta zura ematen dituelako.
• Baso-berritzea: Azkar hazten diren eta etekin ekonomikoa ematen duten zuhaitzak landatu dira, hala nola pinua eta eukaliptoa. Oso polemikoak dira, hostoek lurzorua azidifikatzen baitute eta suteetan errazago erretzen baitira.

Otalurra eta belardiak

Otalurra sastrakadi trinkoa eta garaiera baxukoa da. Espezie ugarienak txilarra, otea eta isatsa dira; baso hosto-erorkorra degradatu ondoren agertzen da. Belardiak landaredi belarkarez osatuta daude eta animaliak elikatzeko erabiltzen dira.

Klima mediterraneoko landare-paisaia

Flora-eskualde mediterraneoari dagokio. Formazio bereizgarriak baso hosto-iraunkorrak eta sastrakadiak dira: makia, garriga eta estepa. Formazio xerofilo hauek udako agorraldietara egokitu dira.

Baso hosto-iraunkorra

Ez da oso trinkoa. Garaiera ertaineko zuhaitzak ditu, enbor okertsu, zimurtsu eta sendoekin. Adaburu zabalak dituzte itzala egiteko, intsolazioa eta lurrunketa arintzeko; basope aberatsa daukate.

• Artea: Agorraldiari aurre egiteko ahalmena du eta mota guztietako lurzoruetara egokitzen da. Klima mediterraneoko zuhaitzik ohikoena da. Bere zura oso gogorra eta iraunkorra da (gurpilak eta tresnak egiteko), eta fruitua animaliak elikatzeko erabiltzen da.
• Artelatza: Prezipitazio ugariagoak, negu leunak eta lur silizeoak behar ditu. Zura gogorra da, kupelak eta itsasontziak egiteko egokia. Haren azala kortxoa (artelazkia) egiteko erabiltzen da. Andaluzia hegoaldean dago batez ere.

Giza jarduerak eta kudeaketa

Basoen hedadura murriztu da nekazaritzaren mekanizaziorako oztopo zirelako eta suteengatik. Hala ere, baso asko dehesa bihurtu dira (nekazaritza eta abeltzaintzarako eraldatuak). Arte eta artelatz-basoak bakantzen dituzte fruituak, egurra, zura edo azala ustiatzeko.

Bestalde, pinuak landatzen dira eremu askotan, baldintza klimatikoetara eta lurzoruetara egokitzeko ahalmen handia baitute. Azkar hazten dira eta erretxina zein zura ustiatzen dira.

Sastrakadi mediterraneoa

Gizakiak basoan egin duen esku-hartzearen ondorioa da. Hiru mota nagusi daude:

• Makia: Zuhaixka-forma du, bi metro baino gehiagokoa.
• Garriga: Zuhaixka baxuagoz eta sastrakadiz osatuta dago.
• Estepa: Txikiko belar-multzoz osatuta dago.

Sastrakadi mediterraneoak hainbat erabilera ditu: lurringintzan, medikuntza naturalean eta industria farmazeutikoan.