Arrazionalismoa, Enpirismoa eta Kant

Arrazionalismoa

XVII.-XVIII. mendeetako korronte filosofikoa da, eta Descartes da aitzindaririk nabarmenena.

Arrazionalismoaren ezaugarriak:

• Konfiantza arrazoian. Ezagutza-iturri garrantzitsuena arrazoia da. Arrazoian, apriorizko jatorrizko ideiak daude.
• Ezagutza sentikorraren gutxiespena. Zentzumenek huts egitera bultzatzen gaituzte, eta ezagutza sentikorra ezin da unibertsala izan, ezinezkoa delako multzo bereko kasu guztiak esperimentatzea.
• Zientzia unibertsal eta beharrezkoaren nahitaezkotasuna. Zientziaren judizioek unibertsalak (baliagarriak) eta beharrezkoak (nahitaezkoak) izan behar dute. Horrelako ezaugarririk ez duen zientzia ezin daiteke baliozkoa izan.
• Munduaren arrazionaltasuna. Unibertsoko gertaera orok justifikazio bat du, kausa bat; ezer ez delako ausaz gertatzen. Kausa hori arrazoiarentzat ezaugarria da, eta haren kabuz ezagut dezake.

Enpirismoa

XVII.-XVIII. mendeetako filosofia-korrontea izan zen. Aitzindari nagusiak Locke, Berkeley eta Hume izan ziren.

Enpirismoaren ezaugarri garrantzitsuenak:

• Esperientzia da ezagutzaren iturria. Adimena esperientziaren edukien bitartez bete behar den "arbel huts" bat da (tabula rasa), eta enpirismoak arrazionalismoak onartzen dituen jatorrizko ideiak ukatzen ditu.
• Esperientzia bera da giza adimenaren muga. Esperientziatik haratago joanez gero, zalantzakorra denaren esparruan sartzen gara.
• Ezagutza oro ideien ezagutza da. Ezagutu, ideiak egiten ditugu, ez gauzak. Hor, bat dator enpirismoa arrazionalismoarekin.
• Arrazoia arrazoi kritikoa da. Eduki metafisikoak, arrazoiaren mugetatik kanpo daudenez, ezagutezinak dira.

Arrazionalismoa, Enpirismoa eta Kant

Epistemologiak bereizten ditu arrazionalistak eta enpiristak.

Pentsamolde kantiarrak arrazionalismoa eta enpirismoa gainditzen ditu bere kritizismoaren bidez. Kantek dioenez, "gure ezagutza guztiek esperientzian badute hasiera ere, denak ez dira esperientziatik eratortzen". Horrela, jarrera arrazionalistaren eta enpiristaren arteko antagonismoa gainditzen du.

Kantek zientzien (matematika, fisika...) garapena aztertzen du, horietan eginikoa metafisikan aplika daitekeen ikusteko. Ondorioztatzen du metafisika ezin dela zientzia izan, metafisikako edukien esperientzia sentigarria ez dugulako.

Filosofia kantiarrak Aristotelesen tradizioari jarraitzen dio.