Arrazionalismoa eta Enpirismoa: Kant-en Kritizismoa

Arrazionalismoa eta Enpirismoa Kant-en Filosofian

Arrazoi hutsaren kritika idazlanean, Kant-ek kritikoki epaitzen du gure ezagutzeko ahalmena. Ilustrazio-garaian, ezagutzari buruzko bi teoria kontrajarri sortzen dira:

Arrazionalismoa

Arrazionalismoaren arabera, arrazoi soilak esperientziaren beharrik gabe ezagut dezake egia absolutua, a priori-zko ideietatik abiatuta, dedukzioaren bidez.

Enpirismoa

Enpirismoak esperientziara murrizten du ezagutza: ez dago a priori-zko ideiarik. Hortik sortzen da esperientzia sentigarritik kanpoko objektu metafisikoei buruzko eszeptizismoa: Arima, Jainkoa eta askatasuna.

Ezagutzaren arazoa

Zientziaren lege unibertsalak ezin dira esperientziaren bidez justifikatu, ezta fenomenoen arteko lotura kausalak ere, gertaera-segida bat direlako. Beraz, ezagutzaren arazoa hau da: ezagutzaren balio unibertsala ezartzea, esperientziari protagonismoa kendu gabe; hau da, arrazoia eta esperientzia elkarri lotzea eta, modu honetan, dogmatismoa eta eszeptizismoa gainditzea.

Kant-en Kritizismoa

Kant-ek arrazionalismoa eta enpirismoa gainditzen ditu:

• Esperientziaren garrantzia: Gure ezagutza guztiek esperientzian dute abiapuntua.
• Arrazionalismoaren ekarpena: Adimenean izaera unibertsala duten zenbait eduki daude, esperientziaren aurrekoak direnak.
• Sintesia: A priori-zko eduki horiek esperientzian aplikatu behar dira.

Metafisikaren egoera

Metafisika gainbeheran dago matematikaren, fisikaren eta beste zientzien garapenagatik. Kant-ek zientzia horiek nola garatu diren aztertzen du, zientzia horietan eginikoa metafisikan aplika daitekeen ikusteko. Filosofia kantiarrak Aristotelesen tradizioari jarraitzen dio, zientziak ezagutza unibertsala izan behar duela baieztatuz, eta ondorio batera iristen da: metafisika ezin da zientzia izan.