Arrantza, nekazaritza eta lurraren erabilera: oinarrizko kontzeptuak
Kontzeptu nagusiak
Arrantza handian:
Portutik urrun eta denbora luzez egiten den arrantza mota da. Arrain migratzaileak harrapatzeko edo kostaldetik urrun dauden arrainak harrapatzeko erabiltzen da.
BGP:
Europar Ekonomia Elkartek herrialdeei 1962tik aurrera nekazaritza eraldatzeko eta errentagarritasuna bermatzeko hartutako erabakien multzoa da. Hainbat helburu ditu, besteak beste, bizi-maila egokia bermatzea. Azken erreforma sakona 2006an egin zen.
Jurisdikziopeko urak:
XVI. mendean holandarrek sortutako kontzeptua da. Itsas eremu batean, estatuaren subiranotasun-eskubidea estatu hori inguratzen duten 200 miliatan finkatzen du.
Laborantza-uraztatzea:
Laboreak behar duen ura izan dezaten burutzen diren ekintza multzoa da: lurrean ur kantitate mugatua isuriz lurzorua ezeztatu eta landarak beharrezkoa duten ura asetzen dira.
Labore-txandakatzea:
Labore desberdinak lur eremu berean eta lurgorria utzi gabe modu ordenatuan txandakatzen diren teknika da.
Latifundioa:
Hedadura handiko nekazaritza-ustiapen estentsiboa da, 100 hektarea baino handiagoa. Latifundio tradizionalean, jabeek eraginkortasunez erabiltzen ez dituzten lurrak izaten dira, baina gaur egun enpresa askok jabetzen dute.
Berriztatzea (luberritzea):
Aldez aurretik nekazaritzarako erabili gabeko lurrarren belarrak eta sustraiak kendu, erre eta goldatzen dira.
Lurzati:
Lur zati txiki edo zabalak dira, mugak zehatzak dituztenak eta jabe batenak direnak. Nekazaritzarako erabiltzen dira.
Lurzati-batzea:
Minifundioen eragina murriztu nahi duen ekintza politikoa da. Udalerrien arabera banatutako lurrak berrantolatzen dira, eta jabe bakoitzak lursail bat edo gutxi batzuk jasotzen ditu.
Minifundioa:
Etxalde edo lursail txikia da. Ustiatzaileari produkzio etekin txikia ematen dio.
Nekazaritza estentsiboa:
Lur eremu zabalean, azalera unitateko lan gutxi eginez eta, beraz, etekin gutxi lortuz burutzen den sistema da.
Nekazaritza intentsiboa:
Inbertsio nabarmenen bidez, gainazal unitateko etekin handiak lortzen dituen sistema da.
Ustiategia:
Nekazaritza-ekoizle batek landutako lursail multzoa da, nekazaritza-produktuak ematen dituen unitate tekniko-ekonomikoa. Hau da, landutako lursailen multzoa, bata bestetik banatuta egon zein ez, eta jabetza bera izan zein ez.
Polilaborantza:
Lursail berean labore mota desberdinak lantzen diren nekazaritza-sistema da. Bioaniztasunaren alde egiten du eta izurriteen eragina arintzen du, azken ikerketen arabera. Hala ere, nekazaritza modernoak monolaborantzaren alde egin du.
Monolaborantza:
Lur eremu osoa landare bakarra erabiltzen duen nekazaritza-sistema da.