Aristotelesen Eragina Tomas Akinokoaren Filosofian
Filosofiaren Ardatz Nagusiak eta Kontzeptu Komunak
Aristotelesen eragina Tomas Akinokoarengan nabarmena da. Gai batzuetan, filosofiaren ardatza berbera da, eta beste batzuetan, terminologia bera erabili arren, distantzia bat mantentzen dute:
- Ardatz Berbera: Logika, Metafisika, Fisika.
- Distantziarekin: Etika, Psikologia.
Ikuspegi Enpirikoa eta Hilemorfismoa
- Ikuspegi Enpirikoa: Ezagutza zentzumenetan hasten da.
- Hilemorfismoa: Forma eta materia, substantzia eta akzidentala.
Mugimenduaren eta Kausen Teoria
Mugimenduaren Teoria: Tomasek onartu zuen mugimendua potentzian dauden gaitasunak ekintza bihurtzea dela. Jainkoarengan, ordea, ezer ez dago potentzian, Ekintza Hutsa baita.
Kausen Teoria: Ezer ez da gertatzen kausarik gabe. Substantziek lau kausa dituzte:
- Materiala
- Formala
- Eragilea
- Finala
Lehen Kausari dagokionez, desberdintasunak daude:
- Tomas Akinokoa: Lehen Kausa Jainkoa da.
- Aristoteles: Lehen Kausa betidanikoa da.
Biak ados zeuden lehen kausa bat behar zela.
Gizakiaren Kontzepzioa eta Etika
Gizakiaren Osaera Duala
Gizakia substantzia bakarra da, arima eta gorputza (materia) batzen dituena. Hala ere, arimaren izaera desberdin interpretatzen dute:
- Aristoteles: Arima hilkorra.
- Tomas Akinokoa: Arima hilezkorra.
Planteamendu Etikoa eta Zoriontasuna
Gizakiaren jokaera morala berezko izaeran oinarritzen da. Gizakiak zoriontasuna bilatzen du, eta berezko jakinduria bilatzen duena zoriontsu da.
Naturaren Interpretazioa: Izaki guztiek perfekzioa lortzeko joera dute. Gizakien kasuan, perfekzioa zoriona da.
Helburu Filosofikoak
Bi filosofoen helburu nagusiak desberdinak ziren, bakoitzaren testuinguruari lotuak:
Aristotelesen Helburuak:
- Izatearen moduak argitzea.
- Izatearen analogia garatzea.
- Mugimenduaren arazoari irtenbidea ematea.
- Errealitatearen egitura ontologikoa argitzea.
Tomas Akinokoaren Helburuak:
- Kristau teologiaren sustrai intelektualak finkatzea.
- Jainkoaren existentzia frogatzea.
- Kristau dogmen azalpen arrazionala finkatzea.
- Giza arimaren doktrina argitzea.
Etika, Politika eta Lege Naturala
Lege Naturala edo Arau Morala
Tomas Akinokoa Aristotelesekin ados zegoen gizakiaren ikuspegian, eta Agustinekin kristautasunaren kontzeptuan.
Gizakiaren osagaiak:
- Forma (Arima): Hilezkorra eta perfektua. Funtzioak: sentikortasuna, ezagumena eta borondatea.
- Materia (Gorputza).
Gizakiaren helburu nagusia Jainkoa ezagutzea da. Horretarako hiru bide daude:
- Etika
- Politika
- Ezagutza
Politika eta Aginte Zibila
Gizakia animalia politikoa da (Aristoteles eta Tomasen arabera). Gizarte antolatua egon behar da (Estatua).
Estatuaren funtzioak:
- Bizitza zuzena eta egokia bermatzea.
- Bakea eta ongizate kolektiboa sustatzea.
Agintea: Lege naturalean oinarritzen da, Jainkoak egina eta gizakiak garatua.
Gobernu Motak
- Monarkia: Onena, herriaren partaidetza sustatzen badu.
- Tirania: Txarrena, eta horren aurka ez onartzeko eskubidea dago.
Ondorioz, Estatuak Elizaren menpe egon behar du. Aginte zibilak erlijio erantzukizunak ditu: gizakiaren helburua Jainkoa ezagutzea denez, aginte zibilak ezin du hau oztopatu.