Aristoteles: Platonen Teoriari Kritika eta Hilemorfismoa
Aristoteles: Platonen teoriari kritika eta hilemorfismoa
Aristoteles: Platonen ideien teoriari kritika: hilemorfismoa. Aristotelesek Platonen filosofiaren oinarrietan eraiki zuen bere pentsamendua, baina desberdintasun garrantzitsuak ditu. Platonarekiko, Aristotelesek uste zuen ideak eta objektu sentikorrak ezin zirela bereizi; forma objektu konkretuetan dagoela. Horrela, Aristotelesek esperientzia praktikoari ematen dio garrantzia, eta gizakia "tabula rasa" bezala jaiotzen dela dio. Aristotelesek uste zuen substantziak materia eta forma direla, eta hori hilemorfismoa deitzen da. Materia zehaztugabea da, eta forma da materia substantzia zehatz bat bihurtzen duena. Horregatik, forma da substantziaren esentzia.
Potentzia, aktua eta lehen motorra
Aristotelesek higidura ere aztertu zuen, non potentzia eta aktua bereizi zituen: potentzia izan daitekeen zerbait da, eta aktua une jakin batean dagoena. Munduko mugimendua azaltzeko lehen motor higiezin baten existentzia onartu zuen, eta hori Jainkoa da, aldakorik ez den izaki bakarra.
Substantzien lau kausa
Gainera, Aristotelesek adierazi zuen substantziak existitzeko lau kausa behar direla:
- Materiala: substantzia osatzen duen materia.
- Formal: substantziaren izaera edo esentzia.
- Egilea: izatea ematen diona.
- Xedezkoa: substantziaren helburua.
Lau kausa horiek argitu behar direla zientzia ezagutzeko.
Teoria politikoa
Teoria Politikoa: Gizatasuna eta erregimen politikoak. Aristotelesen ustez, gizakia "animalia politikoa" da, eta gizartean bizi behar da zoriontsu izateko. Gizartearen sorrera modu jarraituan azaltzen du: lehenik familia, ondoren auzoa, eta azkenean estatu edo polisa sortzen dira. Estatuaren helburua hiritarren bizitza bertutetsua izatea da, eta bertutea erdibidean aurkitzen da. Komunitate politikoaren bertutea zuzentasuna da, non ordena eta harmonia nagusi diren. Gobernu egokia hiritarren ongizatea bilatzen duena da.
Gobernu-formak onak eta txarrak
Aristotelesek gobernu-forma desberdinak sailkatu zituen. Gobernu onak hiru dira:
- Monarkia: gizabanako bakar baten gobernua.
- Aristokrazia: gutxi batzuen gobernua.
- Demokrazia: askoren gobernua.
Gobernu-forma txarrak, aldiz, hauek dira:
- Tirania: monarkiaren perbertsioa.
- Oligarkia: aristokraziaren perbertsioa.
- Demagogia: demokraziaren perbertsioa.
Praktika politikoa eta egonkortasuna
Aristotelesek ez zuen gobernu-forma bakar baten alde egin. Nahiz eta teorian monarkia eta aristokrazia onak iruditu, praktikan demokrazia dela hobetsi zuen. Klase ertainak, ez gehiegi aberats ezta behartsu ere, gizarteari egonkortasuna ematen diote. Aristotelesen arabera, estatuak honako ezaugarriak izan behar ditu: hiriaren tamaina egokia izatea, erraz defendatzeko lurra izatea, eta hiritar guztiek parte hartzea gobernuan edo gerran.