Adierazpen Genetikoaren Erregulazioa: Prokariotoak eta Eukariotoak
Adierazpen Genetikoaren Erregulazioa
Adierazpen genikoa erregulatzeko mekanismorik egon ezean, zelulek proteina kantitate handiak sortuko lituzkete etengabe. Proteinen sintesiaren erregulazioa transkripzioan edo itzulpenean egin daiteke. Ezagunena transkripzioan diharduen mekanismoa da, kontrol gehiena bertan egiten baita.
Prokariotoetan
Prokariotoetan, operioia ADN-aren egitura eta funtzio unitatea da. Operoi bat elkarrekin estu lotutako prozesu biokimikoetan inplikaturiko proteinak kodeatzen dituzten geneen multzoa da. Gene horiek guztiak bata bestetik hurbil daude kromosoman, erregulazioa modu koordinatuan egiteko.
Geneen erregulazioa bi motatakoa izan daiteke:
- Induzigarria: Geneen adierazpena blokeaturik dago, inguruan induzigarri izeneko molekula dagoenean izan ezik, horrek aktibatu egiten du.
- Erprimigarria: Geneek adierazpena dute, baina proteina erreprimigarri batek transkripzioa inhibitzen duenean izan ezik.
-Lac Operoiaren Erregulazioa
Lac operoiaren erregulazioa bi egoeratan gertatzen da:
- Inguruan laktosa izan ezean: Operoia erregulazio-gene batek erregulatzen du, eta horrek bi proteina erreprimigarri bat kodeatzen du. Batek eragilea kodetzen du, eta geneak ez dira transkribatzen.
- Inguruan laktosa egonez gero: Laktosak eragile gisa jarduten du, eta proteina erreprimigarriaren bigarren lotunera lotzen da. Horren eraginez, eraketa aldatu eta ez da eragilea blokeatzen, eta, horrela, geneen transkripzioa ahalbidetzen da.
Eukariotoetan
Eukariotoetan, erregulazioak funtsezko hiru ezaugarri bereizgarri ditu, prokariotoei dagokionez:
- Transkripzioaren aktibazioa, eukariotoetan, transkribatu beharreko eskualdeko kromatinaren egiturako aldaketa ugarirekin lotuta dago.
- Erregulazio positiboko eta negatiboko elementuak egon arren, erregulazio positiboa nagusitzen da.
- Eukariotoetan banaketa fisikoa dago transkripzioaren (nukleoan) eta itzulpenaren (zitoplasman) artean.
Operoiaren Ereduaren Osagaiak
Operoiak honako osagai hauek ditu:
- Egitura-geneak: Prozesu biokimiko jakinean parte hartzen duten proteina entzimatikoen sintesia kodetzen dute.
- Gene erregulatzailea: Proteina erreprimagarri baten sintesia kodetu eta, gainera, adierazpenaren kontrol materiala egiten duen eragilea da.
- Promotorea: Erregulatzaile genetik hurbil dago; ARN-polimerasa entzima lotzen den zona da, eta transkripzioaren hasiera erabakitzen du.
- Eragilea (Operatzailea): Erreprimigarriak identifikaturiko ADN sekuentzia da; eragilea blokeatu eta ARN-polimerasak aurrera egitea ekiditzen du, errepresio genikoa dagoenean.