A polis grega: orixe, esplendor e declive
A formación da polis grega
A filosofía non xurdiu na Grecia peninsular, senón nas colonias de Asia Menor (Xonia, actual Turquía) no século VI a. C.
Debido ao incremento da poboación producíronse intensos movementos de expansión colonial. Fundáronse colonias por todo o Mediterráneo, especialmente en Asia Menor. Nesas colonias atopáronse persoas de moi diversas razas e culturas. Isto provocou o asombro dos gregos ante o descubrimento de novos coñecementos e costumes, o que levou á apertura cultural e á actividade crítica respecto das propias narracións e costumes.
A época arcaica e a Magna Grecia
Durante a época arcaica (entre os séculos VII e V a. C.) ten lugar tamén a chamada «gran colonización grega», que afecta, sobre todo, a Sicilia e ao sur de Italia, rexión que será chamada Magna Grecia e que, co tempo, será núcleo de intensa actividade intelectual.
Pois ben, as polis ou cidades-estado vanse xestando neste tempo, desde a chamada época escura e consolídanse na época arcaica, que coincide coa aparición da filosofía, como xa dixemos, nas colonias de Asia Menor, en concreto na cidade de Mileto (Xonia) no século VI a. C.
Organización e características da polis
Estas polis estaban formadas por varias aldeas próximas que mantiñan relacións comerciais e que se agrupaban nunha sólida organización social e política. Isto permitía unha grande estabilidade social que favorecía que se puidese atender a algo máis que á guerra e á supervivencia. Ademais, as Guerras Médicas e as loitas contra os persas (V a. C.) provocaron a unión de todas as polis gregas nun frente común, o que reforzou os intercambios humanos e culturais entre elas.
Unha característica importante deste período é a toma de conciencia do home como realidade individual e como membro activo da cidade, en cuxo goberno intenta participar activamente.
O máximo esplendor acadarase con Pericles e o triunfo do réxime democrático. Isto contribúe a unha maior estabilidade política e social.
O cidadán e o espazo da polis
A mellor condición de ser humano que aspira a ser libre e feliz é a de cidadán da polis. Na cidade atópanse os espazos da vida en común, relixiosa e política: os templos e a ágora, onde os cidadáns poden convivir en liberdade, teñen os seus espazos para o culto e para o diálogo, para o comercio (os mercados) e a discusión das decisións democráticas, os teatros, o ximnasio...
Atenas e a democracia directa
A polis é unha cidade con autonomía política, leis propias e dereitos de cidadanía propios. En Grecia houbo centos de polis, de diferente tamaño. As máis importantes: Atenas, Esparta, Tebas e Corinto. En Atenas é onde triunfa a democracia no século V a. C. Era unha democracia directa onde os cidadáns resolvían na Asemblea Popular as cuestións relativas á polis. Todas as cuestións da polis eran expostas e resoltas polos propios cidadáns na asemblea, de aí a importancia da oratoria.
Non obstante, débese ter en conta que non todos os residentes en Atenas eran cidadáns. Só o eran os varóns, nacidos en Atenas, cun certo status. Polo tanto, quedaban excluídos deste dereito os estranxeiros, as mulleres e, por suposto, os escravos.
O declive da polis: a época helenística
Esta independencia das polis gregas concluirá no período helenístico (a partir de finais do século IV a. C.), coa hexemonía de Macedonia e coas conquistas de Alexandre Magno. Serán agora os novos monarcas e caudillos os que impoñan as leis. Este período supón o declive e a desaparición das polis gregas.