1979ko Gernikako Estatutua: Historia eta Gako Nagusiak

Gernikako Estatutuaren sorrera eta oinarriak

Gernikako Estatutua euskal eskaera historiko batzuetan aurrerapauso garrantzitsua izan zen, baina, funtsean, Gerra Zibilean indarrean egon zen estatuaren antzekoa zen. Horrela, egitasmoan ageri zen euskal errealitate nazionala nazionalitate bihurtu zen, Espainiako Estatuaren barruan autonomia-erkidego gisa ezarrita.

Eztabaidagai nagusiak eta eskumenak

Eztabaida sortutako gai nagusiak jasota geratu ziren:

• Nafarroa EAEn sartu ahal izatea.
• Ordena publikoaren eta irakaskuntzaren gaineko eskumenak.
• Ogasun autonomoa, Kontzertu Ekonomikoaren bidez arautua.

Hala ere, Adolfo Suárezek, Gobernuko presidenteak, 1980 amaieran egin zuen lehenengo bisitari erantzuteko, udal abertzaleetan jarduera guztiak eten egin ziren, kontzertu ekonomikoak emateko eskari gisa.

Autogobernu maila eta testuinguru politikoa

Estatutua onartzea trantsizioko pozaldirik handienetakoa izan zen. EAJk beste lege-testu batzuetan ordura arte jaso gabeko autogobernu-mailak jaso zituen Estatutuan, euskal erkidegoko norbanakoen nahiz taldeen eskubideei zegokienez, Espainiako gainerako autonomienak baino goragokoak.

Argi zegoen garaile abertzaletasun moderatua eta Gobernuaren erreformismoa izan zirela. Autonomien Estatutua ere indarturik atera zen, alderik arazotsuenetako bati jokatzeko bide bat emanda. Bide hori EAJk bereganatu zuen 1987 arte.

Abertzaleek hauteskundeetan izandako arrakastak, HBk gora egiteak eta ETAren atentatuek ekarri zuten Gobernuak EAJri bultzada ematea bozeramaile autonomiko bakartzat, indarkeria terrorista gutxitzeko asmoz. Erantsitako xedapenean ere esanda geratu zen Euskal Herriak ez ziela uko egiten bere historian oinarrituta dagozkion eskubideei, eta eskubide horiek ordenamendu juridikoan agintzen zenaren arabera gaurkotzeko modua egongo zela.

1979ko Erreferenduma: Jarrerak eta emaitzak

Erreferendumeko kanpainak alderdien jarrerak gehiago urruntzeko balio izan zuen. Alderdien jarrerak honakoak izan ziren:

• Baietzaren alde: EAJ, PSOE, UCD, EE, PCE eta APren zati bat.
• Ezetzaren alde: HB, EMK, LKI eta foralismo tradizionalista gordetzearen aldeko batzuk.

1979ko urriaren 25ean, erroldaren %54k onartu zuen Estatutua; abstentzioa %40,23 izan zen, eta ezetza, %5,14.

Ondorioak eta gizartearen pluraltasuna

Buruzagi abertzaleak pozik agertu ziren emaitzarekin, baita autonomiaren egitasmoari baiezkoa ematea posible egin zuten gainerakoak ere. Baina kontrako ehuneko handiak argi erakusten zuen euskaldunen artean banaketa sakona zegoela, nahiz eta, aldi berean, euskal gizartean pluraltasun politiko sendoa zegoela esan daitekeen.