1876ko Foruen Deuseztatze Legea: Azterketa Historikoa

Sarrera: Testuaren Testuingurua eta Ezaugarriak

Lehen mailako testu historiko-juridiko eta politiko hau, “Foruen Deuseztatze Legea” bezala ezagutzen dena, 1876ko uztailaren 21eko legearen artikulu batzuek osatzen dute. Gorteek landutakoa da eta Jauregian sinatu zuten Alfontso XII.ak eta Antonio Cánovas del Castillok, Ministro Kontseiluko Presidenteak. 1876ko uztailaren 25ean argitaratu zen Madrilgo Gazeta egunkarian; beraz, dokumentu publikoa da.

Helburua eta Hartzaileak

Herritar guztiei zuzendutako legea da, bereziki Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako biztanleei, legearen helburua lurralde horietako Foru Erregimenaren deuseztapena adieraztea zelako. Erabaki horrek probintzia horietan erregimen ekonomiko, fiskal eta militar berria ezarri zuen, Espainiako beste probintziekin berdintasuna zabalduz.

Testua Alfontso XII.aren erregetzaren bigarren urtean kokatzen da. Urte hartan bertan, Bigarren Karlistaldia liberalen garaipenarekin amaitu zen, eta karlisten porrotaren ondorio zuzena izan zen foruen abolizioa.

Ideia Nagusiak eta Edukiaren Azterketa

Zer dira Foruak?

Testua hobeto ulertzeko, foruak zer diren azaldu behar da: Forua idatziz biltzen den usadio edo ohitura da, eta lege-balioa ematen zaio erkidegoarentzat onuragarria denean. Beraz, gizarteak une historiko batean dituen berezitasunei erantzuten die foruak. Sistema dinamikoa da: usadioek eta ohiturek (tradizioak, alegia) legeria jakin bat ezartzen dute, baina legeria hori berritu egin daiteke gizarteak aldaketak eskatzen dituen neurrian.

Legearen Artikulu Garrantzitsuenak

Gai nagusia Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako Foru Erregimenaren abolizioa ezartzea da, eta testuak jasotzen dituen artikuluak horren isla dira:

• 1. artikulua: Konstituzioak biztanle guztien eskubideak finkatzen dituen bezala, betebeharrak ere finkatzen ditu. Horien arabera, Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako biztanleak, nazioko gainerako probintzietakoak bezalaxe, legeak deitutakoan arma-zerbitzura joan beharko dute eta norberaren ondasunen arabera Estatuari zergak ordaindu beharko dizkiote.
• 2. artikulua: Aurreko artikulua kontuan izanik, euskal lurraldeak behartuta daude dagokien gizonezko proportzioa soldaduskara aurkeztera, “armadako soldadualdi arrunt eta berezien kasuan”.
• 3. artikulua: Halaber, Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako probintzietako biztanleak beharturik daude, ondasunen arabera, Estatuak ezarritako zerga guztiak ordaintzera (arrunt zein berezi), gastu publikoetarako erabili daitezen.
• 4. artikulua: Gobernuak ahalmena izango du Foru araubidean eskatzen diren erreformak onartzeko, Gorteei berri emanez eta, egokitzat jotzen badu, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko probintzien onespenarekin, Euskal Herriaren eta Estatuaren onerako izanez gero.