Lanbide heziketa mailako Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Greziako Literatura

Epopeia: Kontakizun Heroikoak

Epopeia poesia forman idatzitako obra luzea da, eta muin narratiboa du. Argudioak Greziako historian eta mitologian oinarritzen dira, eta ekintza mitologiko-historiko handiak kontatzen dituzte.

Epopeiaren Ezaugarriak

• Gaia jasoa eta transzendentea da.
• Pertsonaiak, gizaki zein jainkoak, patuaren eskuetan daude neurri handi batean.
• Gizakiek eta jainkoek elkarri eragiten diote, jainkoek giza aferetan parte hartuz.
• Ahozko transmisiorako konposatutako kantak ziren jatorrian.
• Epiteto epikoak (pertsonaia edo gauzei lotutako deskribapen formulakoak) maiz erabiltzen dira.
• Hizkuntza landua erabiltzen da, askotan eolioaren eta jonieraren nahasketarekin.

Homero: Iliada eta Odisea

Epopeiaren adibiderik ezagunenak Homerori...

Erromatarren Aurreko Herriak Iberiar Penintsulan

Iberiar penintsulako herri indigenak dira, historialari greziar eta erromatarrei (Estrabon, Plinio) eta aztarna materialei esker ezagutzen ditugunak. K.a. VI. mendearen ondoren, zeltak eta iberiarrak bizi ziren, eta haien arteko nahasketatik zeltiberiarrak sortu ziren.

Iberiarrak

Tribu iberiarrak, besteek baino zibilizazio aurreratuagoa baitzuten, hegoaldera eta ekialdera hedatu ziren Mediterraneoko kostaldera. Hauek ziren haien ezaugarri nagusiak:

• Herrixka gotortuetan bizi ziren.
• Burdina lantzen zuten.
• Dirua erabiltzen zuten.
• Idazkera ezagutzen zuten.
• Arte garrantzitsua garatu zuten (adibidez, Elcheko Dama).
• Feniziar eta greziarrekin harremana izan zuten (adibidez, Turdetanoak).

Zeltak

K.a. IX. mendean...

Greziako Tragedia eta Komedia

Tragediaren Maisuak

Sofokles: Perfekziorako Bidea

Sofoklesek perfekziora eraman zuen tragedia. 123 lan idatzi zituen eta 7 iritsi zaizkigu.

Berrikuntzak:

• Koruaren protagonismoa murriztu eta hirugarren aktorea gehitu.
• Trilogia baztertu.
• Elkarrizketa erabiltzen du pertsonaien pentsamendua sakontzeko.
• Sofoklesen estiloa Eskilorena baino soilagoa eta argiagoa zen.

Lan garrantzitsuenak:

• Edipo erregea
• Edipo Kolonon
• Antigona

Euripides: Errealismoaren Aitzindaria

Euripidesen lanak ez ziren gustukoak izan, errealistegiak zirelako. 90 antzerki baino gehiago idatzi zituen, 18 iritsi zaizkigu.

Ezaugarriak:

• Pertsonaiak gizakiak dira, ez patuaren menpekoak.
• Ez die jainkoen munduari errespetuz begiratzen.
• Emakumeek garrantzia handia dute.

Lan garrantzitsuenak:

Banaketak:

Ekitaldia (Acto): Antzezlan osoaren zati nagusien banaketa, zati bakoitza tramaren garapenaren egoera bat adierazten du.

Eszena: Akzio dramatikoaren iraupenak non pertsonaien sarrerak eta irteerak izango dira hauek markatuko dituztenak.
Kuadroa: Giro fisikoa edo eszenografia bakoitza. Eszenografia aldaketak, kuadro aldaketa adierazten du.
Beste Elementu Batzuk
Akotzioa: Idazlea edo dramaturgoa antzezleak zuzentzeko ematen dituen indikazioak dira

Aparte: Pertsonaiak altu hitz egiten duenean baina beste pertsonaiei zuzendu gabe, hartzailea bakarra publikoa denean.

Mutis: Pertsonai batek eszenatik desagertzen denean.
Dramaturgoa: Testu dramatikoaren egilea.

Pertsonaiak: Idazleak sortutako gizakiak, konfliktoen gertakizunak sufrituko dituztenak....

Prosa Ez-Erlijiosoa

Batzuetan elizgizonek egindakoak izan arren, zuzenean erlijioarekin zerikusirik ez zuten idazlanak ere sortu ziren XIX. mendean. Interesgarrienetakoa, aipatu berri dugun Juan Antonio Mogel Markina-Xemeingo erretorearen Peru Abarka dugu, ziur aski, adibide nagusia. Nobela izatera iritsi gabe ere, baserritar baten eta kaletar baten arteko pasadizoak kontatzen zaizkigu elkarrizketa luze baten bitartez. Gehien hitz egiten duena Peru baserritarra da, Maisu Juan barbero-sendagile kaletarrak baino askoz gehiago dakiena ia beti. Liburuak kutsu didaktiko nabarmena du, paregabea.

Hegoaldeko Idazleak: Sarrera

Euskal liburugintzari dagokionez, aurreko bi mendeetan izugarrizko aldea hartu zion Iparraldeak Hegoaldeari. XVII. mendean diferentzia...

Arrese Beitia (1841-1906)

Felipe Arrese Beitia Otxandion jaio zen 1841ean eta 1906an hil zen. Ez zen oso ikasia, baina bai erlijiozalea. Ikasketak goiz utzi eta aroztegian hasi zen aitarekin. Gasteizen santugile ogibidea ikasi zuen. Lanbidea, euskara eta poesiarako zaletasunarekin bateratzen zituen. Lana familiarentzat eta bertso bidea "Ama Euskeriarentzat". 1873an, Bigarren Karlistaldian, antimilitarista izanik, Donostiara alde egin zuen.

Obrak

• 400 olerkitik gora idatzi zituen, bihotzak eraginda.
• Ezagunena: Ama Euskeriari azken agurrak. Euskara galbidean zegoela esan eta euskaldunak esnarazi nahi zituen.
• Lore Jokoetan lehenengo saria jaso zuen 1879an.
• Liburuak eta hiztegiak ere idatzi zituen, adibidez: Bizkaitar zarra eta erromatarrak.

Gaien araberako

LEXIKOA