Lehen hezkuntza mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Atmosfera eta Fenomeno Meteorologikoak

Atmosfera

Lurra biltzen duen gas geruza da, eguzki-erradiazioetatik babesten gaituena.

Lasterrak

Atmosferako Lasterrak

Aireak atmosferan egiten dituen mugimenduak dira. Beroa ekuatoretik poloetara eta hotza poloetatik ekuatorera garraiatzen dute.

Ozeanoetako Lasterrak

Ozeanoetako uren mugimenduak dira. Hauek ere beroa ekuatoretik poloetara eta hotza poloetatik ekuatorera garraiatzen dute.

Aereologia eta Meteorologia

Aereologia

Fenomeno atmosferikoak aztertzen dituen zientzia da.

Meteorologia (Eguraldia)

Toki eta une jakin batean atmosferak duen egoerari deritzo.

Haizeak

Airea presio atmosferiko handiko gunetatik presio atmosferiko txikiagoko guneetara mugitzen denean sortzen da.

Haize-lasterrak eta Ekaitzak

Goranzko Haize-

Atlantikoko kostak

1. Kantauri itsasoko kosta: Zuzen samarra. Lurmutur eta golko gutxi ditu eta itsasadarrak laburrak. Itsaslabarrak eta marearteko zabalguneak ugari.

2. Galiziako kosta: Itsasadarrak asko sartzen dira eta lurmutur asko daude.

3. Andaluziako kosta atlantikoak golko handiak eta lurmuturrak ditu. Padurak, geziak eta dunak sortzen dira.

Mediterraneoko kostak

1. Kosta penibetikoa: Tarifako puntaren eta Gata lurmuturraren artean hedatzen da. Itsaslabarrezko zatiak ditu eta Mendikate Betikoak itsasertzarekiko paraleloak daude. Itsasertzeko lautada estu bat eratzen dute.

2. Levanteko kosta: Gata lurmuturretik Ebro deltaraino doa. Ezaugarri nagusiak lurmuturrak, badiak eta golkoak dira. Hondartza handiak eta hareatsuak, albuferak, tonboloak eta delta txikiak

Aldaketa Klimatikoa

Zer hiru fenomeno eragiten dute airearen kutsaduran? Urakanak eta tenperatura aldaketak eragiten dute airearen kutsaduran.

Zergatik gertatzen dira uholdeak? Beroaren ondorioz glaziarrak urtzen dira eta itsas maila igotzen da, eta horrek uholdeak eragiten ditu.

Zer ondorio gertatuko zaio Euskal Erkidegoko ekosistemari? Ekosistemak gutxitu egingo dira eta behe kostaldea urpean geldituko da.

Non dago kontaminazio gehien dagoen herrialdea? Txina.

Lurzoruaren Degradazio Fisikoa

Zer gertatzen zaio lurzoruari degradazio fisikoa dagoenean? Kutsatu egiten da eta kalitatea galtzen du.

Zer da joan-etorriko partikula prozesua? Prozesu naturala da, haizeak partikulak garraiatzen ditu.

Zer da degradazio fisikoa? Lurzoruaren kalitatea txarragoa...

Metamorfismo motak

Metamorfismo dinamikoa

• Parte hartzen duen faktore nagusia presioa da: presio litostatikoa, gidatua edo tektonikoa. Arrokek jasaten duten presio altuaren eraginez gertatzen da.
• Albo-presio orogeniko altuen eraginez gertatzen da. Fenomeno mekanikoa da, eta arroken birrintzea dakar; prozesu horri milonitizazioa deritzo. Batzuetan, arrokak berotu egiten dira mugimendu erlatiboak gertatzen diren faila-planoetan izaten den marruskaduraren eraginez.
• Birrintze-prozesuari kataklasia esaten zaio. Ondoriozko arroka faila-bretxa da baldin eta prozesuaren intentsitatea baxua bada eta arrokak oso sendoak ez badira.
• Kataklasia oso sakona denean, zatiak mikroskopikoak eta luzexkak dira, eta indarrez lotuta daude. Kasu horietan, ondoriozko arrokari

Kanpoko Prozesu Geologikoak

Prozesu Nagusiak

Lau prozesu geologiko nagusi daude:

1. Meteorizazioa: Ingurumen-agenteen eraginez, harriak disgregatu egiten dira.
2. Higadura: Agente geologikoek materialak desgasten dituzte.
3. Garraioa: Agente geologikoek materialak eramaten dituzte.
4. Sedimentazioa: Materialak metatu egiten dira. Arro sedimentario deritze eremu horiei.

Meteorizazioa

Harriak apurtu edo kimikoki aldatzen dituen prozesua da.

1. Meteorizazio Mekanikoa

Harriak fisikoki apurtzen dira, konposizioa aldatu gabe:

• Gelifrakzioa: Harrien pitzaduren barruan ura izoztu eta bolumena handitzean gertatzen da.
• Termoklastia: Intsolazio handia jasaten duten tokietan gertatzen da, tenperatura-aldaketa bortitzen ondorioz.
• Deskarga-meteorizazioa: Sakonera handian osatu diren

1. Energia Berriztagarriak

Berrizta daitekeena. Naturalki berriztatzen diren baliabideak dira, giza ikuspegitik agortzeko arriskurik ez duen energia-iturria. Esate baterako, eguzkia, haizea, biomasa, etab.

2. Errekurtso Energetikoa

Energia-iturri batetik eskuragarri dagoen energiaren kantitatea; hau da, energia-iturri horretatik ustiatu egin daitekeen kantitatea.

3. Energia Nuklearra

Atomo-nukleo astun bat bi nukleo arinetan zatitzen denean energia asko askatzen du bero moduan. Prozesu horri fisio esaten zaio, eta hori da, hain zuzen, zentral nuklearretan erabiltzen dena. Uranioaren isotopoak neutroiekin bonbardatzen dira, nukleoa zatitzean sortzen den bero-energia energia elektriko bihurtzeko.

4. Tenperaturaren Inbertsioa

Lainoa edo kea gora joan...