XVI. eta XVII. Mendeko Euskal Literatura: Errenazimentua eta Barrokoa

XVI. Mendea: Errenazimentua

Errenazimentua: Filosofia, literatura eta arte erderan mugimendua. Grezia eta Erromako kultura klasikoa berpiztu. Inprentak lagundu. Latina Mendebaldeko kultura hizkuntza.

Bernat Etxepare

• Ipar Euskal Herrikoa, Nafarroa Beherekoa, Garaziko eskualdekoa. Sarasketan jaio eta urte gehiena Garazin bizi.
• Donibaneko bikario. Gerran bizitua eta kartzelan igaro zen denboraldi batez. Errugabea zela onartu.
• Poema liburu idatzi eta argitaratu. Euskaraz idatziz lehenengo liburua: Linguae Vasconum Primitiae (1545).
• Hamabost poema: hasieran prosazko hitzaurrea, doktrina kristauaren azalpen luze eta laikoa, gizon-emakumeen maitasuna hamaika poemetan, eta euskararen omenezkoak.

Joanes Leizarraga

• Lehenengo euskal poeta eta bigarren prosalaria. Lapurtarra.
• Katolikoen eta protestanteen arteko borrokan bizitua izan zen (erreforma kalbindarra).
• Testamentu Berria itzuli.

Joan Perez Lazarragakoa

• Arabako idazlea. Arabako iparraldean jaio. Madrilen bizi eta literatur lana argitaratu.
• Prosaz eta bertsoz lau neska-mutilen maitasun gorabeherak kontatu.
• 46 poema: 36 euskaraz eta 9 gaztelaniaz. Gai asko baina batez ere maitasuna.

XVII. Mendea

Sarako Taldea

• Ziburu, Donibane eta Sarako elizgizonak.
• Kideak: E. Materre, J. Haranburu, J. Etxeberria, P. Argaiñarats, P. Axular.
• Elizgizonak ez zirenak ere taldean.
• Bertsoz eta prosaz idatzi.

Joanes Etxeberri Ziburukoa

• Jakintsua, doktore titulua, Paueko jesuiten ikasia. Hitz lauez ere idatzi.
• Hiru liburu argitaratu:
  1. Manual Debozionezkoa: Doktrinari buruz eta otoitzak hitz neurtutaz. Marinelak eta arantzaleak kantatzekoak.
  2. Noelak eta bertze kanta espiritual berriak: Gabon kanta + Jesukristoren historioak eta santuak.
  3. Elizara erabiltzeko liburua.

Pedro Axular

• Nafarra, Urdazubin jaioa. Salamancako unibertsitatean ikasi. Donibane Loizunen egon.
• Gero liburua argitaratu. Paralelismoak, etenak, hiperboleak eta irakurlearentzako deiak erabili.

Arnaut Oihenart

• Zuberoko hiriburuan jaio, Maule. Abokatu karrera.
• Alargun aberats batekin (Joana Erdoia) ezkondu.
• Ikasketa historikoak: Notitia Utriusque Vasconiae (Euskal Herriko historioak).
• Saiakera: Art Poetique Basque.
• Atsotitzak eta Neurtitzak: Esaera zaharrak eta asmatutako poesiak. Ulergaitzak.

Joan Tartas

• Sohutan jaiotako apaiza.
• Ontsa hiltziaren bidia publikatu. Zuberoeraz idatzia.