XIX. Mendeko Ideologia Politikoak: Sozialismotik Anarkismora

Sozialismo Utopiko Frantsesa

Lehen etapa: Saint-Simon eta Fourier

Saint-Simongo kondeak Estatuak ekonomian esku hartzearen alde egin zuen, pobreenen mesedetan, eta lehen aldiz erabili zuen "elkartasun" kontzeptua. Charles Fourier, berriz, naturara itzultzearen aldekoa zen eta falansterioak sortzea sustatu zuen. Hauek nekazaritza eta industria kolonia kooperatiboak ziren, non bakoitzak nahi zuen lana aukeratu eta nahi zuenean aldatu zezakeen.

Bigarren etapa: Pierre-Joseph Proudhon

Pierre-Joseph Proudhonek Zer da jabetza? obra funtsezkoa idatzi zuen, eta galderari honela erantzun zion: «Jabetza lapurreta bat da». Pertsona guztien berdintasuna eta justizia soziala defendatu zituen, eta horretarako Estatuaren eta legeen beharrik ez zegoela zioen. Anarkismoaren aitzindaritzat hartzen da.

Marxismoa eta Anarkismoa

XIX. mendearen bigarren erdian, sozialismo zientifikoa (marxismoa) eta anarkismoa izan ziren langile-mugimenduaren ideologia nagusiak.

Marxismoa

Marxismoak Karl Marx filosofo eta historialari alemaniarraren izena darama. Hark, Friedrich Engels filosofo eta enpresaburuarekin lankidetzan, garatu zuen teoria XIX. mendearen bigarren erditik aurrera.

Ekonomia kapitalistaren kritika

Marxek eta Engelsek sistema kapitalistaren analisi kritikoa egin zuten metodo dialektikoa erabiliz. Hauek dira haien ekarpen nagusiak:

• Langileak jasotzen duen soldata hark ekoizten duen balioaren zati bat baino ez da; gainerakoa gainbalioa da, eta kapitalistaren esku geratzen da.
• Kapitalismoaren ondorioz, «gero eta gehiago eta gero eta pobreagoak izango dira pobreak, eta gero eta gutxiago eta gero eta aberatsagoak, berriz, aberatsak».

Sozialismo zientifikoaren praktika

Teoria marxistaren arabera, Estatu burgesa deuseztatu behar zen, klase zapaltzaileak zapalduak menderatzeko tresna baitzen. Langile-borrokaren zuzendaritza alderdi komunistaren esku egon behar zen. Horren ondoren, proletariotzaren diktadura etorriko litzateke boterea hartzeko, behin-behineko etapa gisa. Prozesu horren azken emaitza gizarte komunista litzateke: klaserik eta Estaturik gabeko gizartea, miseria guztietatik aske egongo zen "gizon berri" batez osatua.

Anarkismoa

Anarkismoaren oinarrizko ideiak honako hauek dira:

Etimologia

"Anarkismo" hitzak "aginterik edo botererik gabe" esan nahi du.

Helburu nagusiak

Kapitalismoa eta Estatua ezabatzea.

Eragin filosofikoa

Rousseauren eragin nabarmena du. Haren ustez, gizakia berez ona da, eta gizarteak edo Estatuak haren zoriontasuna hondatzen du.

Metodoak

Batzuek atentatu terroristak bezalako bide bortitzak erabili zituzten. Hala ere, tresna nagusi gisa greba orokorra proposatzen da, burgesia boteretik kentzeko.

Jabetzari buruzko jarrera

Lapurretatzat hartzen da, eta, horren aurrean, jabetzaren kolektibizazioa proposatzen da.

Gizarte eredua

Norbanakoaren askatasuna defendatzen du eta elkarri lagunduz antolatutako komunitate buruaski edo autonomoak eraikitzea proposatzen du.