Sentsazioa eta Pertzepzioa: Oinarrizko Kontzeptuak
Sentsazioa
Sentsazioa estimulu bati erantzunez zentzumen-datuak jasotzea da, hau da, estimuluak jasotzean datza. Sentsazioak zentzumenen bidez jasotzen dira. Kanpo-zentzumenak (bost baino gehiago) eta barne-zentzumenak (adibidez, egarria, gosea, nekea) daude. Zentzumenetara iristen diren estimulu guztiek ez dute sentsaziorik eragiten.
Estimuluak eta Atalaseak
Estimulua zentzumen-organoak kitzikatzen dituen energia da (fisikoa, kimikoa, mekanikoa, etab.), organismoan erreakzio funtzionalak sortzeko gai dena. Adibidez, hots-uhinak estimuluak dira, eta egarria sentiarazten duten erreakzio kimikoak ere bai. Estimulu bat atzeman ahal izateko, estimulu horrek neurri zehatz batzuen artean egon behar du.
Psikofisika estimuluen neurriak aztertzen dituen psikologiaren alorra da. Psikofisikariek atalase kontzeptua erabili ohi dute estimuluen neurri horiek nolakoak diren adierazteko. Atalaseak zentzumenen gaitasunen mugak zehazten dituzte:
- Gutxieneko atalase absolutua: hartzaileak sentsazioa jaso dezan estimuluak behar duen gutxieneko neurria adierazten du.
- Gehienezko atalase absolutua: hartzaileak atzeman dezakeen estimuluaren gehienezko neurria adierazten du.
- Atalase bereizgarria: antzeko estimuluak bereizteko gai garen unea adierazten duen atalasea da.
Pertzepzioa
Pertzepzioa informazioa zentzumenetatik jaso eta esanahia emateko prozesua da, hau da, zentzumenetatik jasotako informazioa nola hautematen (interpretatu eta ulertu) dugun.
Pertzepzio Prozesua
Pertzepzio-prozesuetan, garunak informazioa jaso eta deskodetu egin behar du; ondoren, informazio horri esanahia eman behar dio, landu eta gorde ahal izateko. Prozesu horien hiru alderdi hartu behar ditugu kontuan:
- Informazioa jasotzeko era.
- Informazioaren hainbat alderdi elkartzeko era, alderdi horiek adierazten dutena zehazteko.
- Aipatutako hori guztiori zein eratan elkartzen dugun, aurretik jasotako ezagutzekin batera ulergarria izan dadin.
Pertzepzioa ez da bakarrik aurrean daukaguna gure zentzumenen bidez antzematea; pertzepzio hori gure asmoek, beldurrek, beharrek eta oroitzapenek baldintzatzen baitute.
Pertzepzio Motak
- Pertzepzio erreala edo objektu fisikoen pertzepzioa. Adibidez, boligrafo bat ikusi edo lore bat usaindu.
- Pertzepzio pertsonala edo pertsonen pertzepzioa: pertsona bat hautematea, bere ezaugarri fisikoez gain, ezaugarri psikologikoak ere kontuan hartuta.
- Pertzepzio soziala edo talde eta errealitate sozialen pertzepzioa. Adibidez, zenbait kolektibo (hala nola, etorkinak) hautemateko sentimenduak.
Pertzepzioan Eragina duten Faktoreak
Kanpoko Faktoreak:
- Intentsitatea
- Errepikapenak
- Tamaina
- Itxurazko mugimendua
Barneko Faktoreak:
- Motibazioa
- Aginduak
- Ingurua
- Aurreikuspena
- Emozioa
- Esperientzia
- Berezitasunak
Pertzepzioaren Osagarriak
- Zentzumen-prozesua: inguruarekin dugun lehenengo kontaktua sentsazioen bidez sortutakoa da. Informazioaz jabetzeko lehen fasea sentsazioa da. Edozein energia-motak zentzumen-organoren bat estimulatzean gertatzen da. Organoak energia hori jaso eta konexio sinaptikoen bidez transmititzen du.
- Prozesu sinbolikoa: pertzepzioak errealitateari egitura ematea dakar, zentzumenek jasotzen duten informazioa interpretatu eta antolatzea. Inguruan ditugun gauzei hautematerakoan ematen diegu esanahia. Prozesu horrek sinbolizatzea dakar, hautemandako gauza bakoitza kontzeptu jakin batekin lotzen baitugu.
- Afektuzko prozesua: munduarekiko harremanak ulertzeko, ezin dugu gure izaera ahaztu, ezta gauzekin dugun esperientzia ere. Hautemateak pertsona osoaren inplikazioa eskatzen du.