Pedro Agerre 'Axular': Sarako Eskolaren figura nagusia

Pedro Agerre, Axular (1556-1644)

Pedro Agerre, Axular (1556, Urdazubi, Nafarroa - 1644, Sara, Lapurdi) Sarako Eskolako figura nagusia izan zen.

Sarako Eskola

XVII. mendean Lapurdiko itsasertzean apaiz eta kultur gizonez osaturiko taldea izan zen, honako ezaugarriekin:

• Kultur gaietarako grina, aukera eta sen ona.
• Partaideak: Axular, Materre, Etxeberri.
• Jende boteretsuarekin harreman onak (dirurik ez falta).
• Elizgizonez gain, beste lanbidetako kideak ere.
• Denek Axular goretsi, oso trebea sermoi/kritiketan.

Helburuak

• Axular Gero idaztera bultzatu.
• Doktrina katolikoa bultzatzea eta indartzea: Kontraerreforma (Katolikoa) vs. Erreforma (Protestante).
• Jende xeheak erabiltzeko erlijio liburuak idatzi, bertsoz nahiz hitz lauz (prosa).

Bizitza

• Apaiz egin, Sarako erretoretza lortu.
• Jendeak aurpegiratu frantsesa ez zela.
• Etxauz Apezpikuak defendatu (ondoren Gero berari eskaini).

Obra: Gero (1643)

Gero, bi partetan partitua eta bereizia (1643). Bigarren parterik ez da aurkitu.

Kritika

Euskal literaturako obra gorena:

• Perfekzio espirituala lortu nahi duen aszetikako obra (ariketa/praktika multzoa).
• Etengabeko lanean aritzeko jardueren zerrenda eta gomendioa.
• Gero dioenak, bego dio (egitekoak gerorako utzi - akabo).
• Alferkeriaren kontra.
• Arrazoiak: jainkoa, erlijioa, sen ona, logika, lagunen ekarri, idazle klasiko.

Estiloa

• Obra erraz eta atseginez irakurri, baina Axular sermoilari zen.
• Besteek irakurri eta norberak entzuteko diseinatuak.

Erretorikaren baliabideak

Irakastea, atsegin izatea, mugiaraztea.

Egitura

1. Auziaren egoera deskribatu.
2. Egoera arrazoi bidez azaldu.
3. Azalpena osatzeko adibideak: bibliatik, elizako idazle jakintsuetatik, antzinako autoreetatik (zitak).
4. Ondorioekin biribildu argumentazioa.

Balio literarioa

• Erdi mailako jendeari hitz egin.
• Azalpenak ez errepikatzeko, sinonimo ugari.
• Perpaus bakun eta elkartuen jokoa.
• Aforismoak (esaera zaharrak), ateraldiak, hitz jokoak…
• Galdera erretorikoak.
• Apostrofeak.
• Irudi adierazgarri eta ulerterrazak.

Eragina

• Besteek Axularengan: XVI-XVII. mendeko espainiar idazle mistikoak (Fray Luis de Granada + 80 autore gehiago).
• Axularrek besteengan:
  • Lagunen eskariz animatu.
  • Sarako medikuak Axularrek bezala idazten zuela uste zuen harro.
  • Añibarro Gero bizkaierara itzultzera iritsi.
  • Federiko Krutwig: Lapurtera klasikoa eredutzat hartzea proposatu.

Axular ezagutu gabe, ezinezkoa Euskal Literaturaren ikuspegia izatea.