Oposizioko Indarren Hazkundea XX. Mendearen Hasieran: Errepublikanismoa eta Nazionalismoa
Oposizioko Indarren Hazkundea XX. Mendearen Hasieran
1. Errepublikanismoaren Gorakada
XX. mendearen hasieran, sektore sozial eta ekonomiko berriak indartu ziren, eta horrek errepublikanoen gorakada ekarri zuen. Vicente Blasco Ibañez Valentzian eta Alejandro Lerroux Katalunian nabarmendu ziren lider errepublikano gisa.
2. Nazionalismoaren Sustraiak
Nazionalismoa XIX. mendearen amaieran hasi zen Katalunian, Galizian eta Euskal Herrian. Hainbat kausak bultzatu zuten:
- 1875etik aurrera agintean zeuden bi alderdien joera zentralista eta bateratzailea.
- Mende bukaerako industrializazioak aldaketa ekonomiko eta sozial sakonak eragin zituen, nazionalismo periferikoa bultzatuz.
Kataluniaren kasuan, lehen gune industrializatua izan zen. Gainera, "Renaixença" mugimendu kulturalak hizkuntza, literatura eta kultura katalana aldarrikatzen zituen. Karlismoak eta federalismoak ere ekarpen handiak egin zizkioten nazionalismoari.
3. Nazionalismo Politikoaren Sorrera eta Bilakaera Katalunian
- 1880tik aurrera: Katalanismo kulturalak mugimendu politikoari bide eman zion. Valentí Almirall izan zen lehen bultzatzaile nagusia.
- 1890eko hamarkada: Nazionalismo kontserbadorea gailendu zen.
- 1892: Manresako Oinarriak sinatu ziren, programa kontserbadore batekin. Bertan, Kataluniarentzako autonomia eta katalanaren ofizialtasuna eskatzen ziren.
- 1901: Lliga Regionalista sortu zen, Kataluniako lehen alderdi nazionala.
- 1914: Hauteskundeetan arrakasta lortu ondoren, Madrilgo gobernuak Kataluniako Mancomunitat izeneko sasi-autogobernua baimendu zuen.
- Hasieran Lliga Kataluniako lehen alderdia bazen ere, gerora Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) gailenduko zitzaion. Nazionalismoa arazo bizia bihurtu zen Espainiako politikan.
4. Euskal Nazionalismoa
- Bultzatzaileak:
- 1876ko foruen galera.
- Industrializazioak ohitura zaharrak suntsitu zituen.
- XIX. mendean, literatura foruzale eta euskaltzalea garatu zen, eta euskararen aldeko elkarteak sortu ziren.
- Sabino Arana Goiri euskal abertzaletasunaren sorreraren eta bilakaeraren lehen figura nabarmena izan zen. 1895ean Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortu zuen.
- Autonomismorantz jo zuten.
- EAJk bere sindikatua sortu zuen, UGTren sozialismoari aurre egiteko: ELA (Euzko Langileen Alkartasuna, 1911).
- 1922an EAB (Emakume Abertzale Batza) sortu zen.
- 1930ean EAJ banatu egin zen, eta ANV-EAE (Acción Nacionalista Vasca - Eusko Abertzale Ekintza) sortu zen. ANV-EAEk laikotasuna, errepublikazaletasuna eta independentismoa defendatzen zituen.