Nortasunaren Teoriak: Ezaugarrien Ereduak eta Faktoreak
Ezaugarrien teoriak edo ikuspegi korrelazionala
Izaera kuantitatiboa (ezaugarrien kantitatea) duten ikerketetan oinarritutako ikuspegia da, lagin handiak erabiliz. Ezaugarriak jarrerazko joerak eta joera emozional eta kognitiboak dira.
Bost faktoreen ereduak pertsona baten nortasuna markatzen duten bost dimentsio nagusi proposatzen ditu:
- a) Neurotizismoa
- b) Kanporakoitasuna edo estrabertsioa
- c) Erantzukizuna
- d) Adeitasuna
- e) Esperientziekiko irekiera
1. Eysenck-en eredua
Analisi faktorialeko tekniketan oinarritutako eredua da. Hierarkia bat jarraitzen du: erantzun espezifikoak → ohiko erantzunak → ezaugarri orokorrak → oinarrizko motak edo superfaktoreak.
Bere teoria superfaktoreetan oinarritzen da:
- Kanporakoitasuna edo estrabertsioa vs. barnerakoitasuna (introbertsioa): Gizabanakoaren orientazioa kanpoko mundura edo barneko mundura. Dimentsio honetan poloak definituak daude; ez dago erdiko punturik.
- Neurotizismoa vs. egonkortasun emozionala: Gizabanakoaren egokitzapena girora eta portaeraren egonkortasuna denboran zehar.
- Psikotizismoa: Errealitatea eta fantasia bereizteko zailtasuna, brote psikotikoak (aluzinazioak, etab.) agertzen direnean.
2. Cattell-en eredua
Teknika estatistikoak eta analisi faktorialak erabiliz, Cattell-ek bi ezaugarri mota bereizi zituen:
- Azaleko ezaugarriak: Behatu daitezkeen portaeren multzoa (adibidez: zuzentasuna, zintzotasuna eta diziplina).
- Iturri-ezaugarriak: Azaleko adierazpenaren atzetik dauden aldagai sakonagoak (adibidez: niaren indarra, kontzientea eta inkontzientea).
Cattell-ek 16 faktore bipolar identifikatu zituen (16PF testa), eta oinarrizko faktore horiek bigarren mailako faktoreetara murriztu daitezke.
3. The Big Five (Bost Faktoreen Eredua)
Egile askok nortasunaren oinarrizko bost faktoreen existentzia defendatzen dute:
- Egonkortasun emozionala
- Estrabertsioa
- Adeitasuna
- Esperientziekiko irekiera
- Erantzukizuna
The Big Five-en defendatzaileek ziurtatzen dute pertsona irekiak, goxoak eta kanporakoiak bizi-kalitate hobea izaten dutela.