Monarkia Absolutua, Parlamentarioa eta Ilustrazioa XVIII. mendean

Bi monarkia eredu eta Ilustrazioa

Monarkia ereduak XVIII. mendean

Monarkia absolutua: Frantzia

XVIII. mendean zehar, Frantziako erregeek botere guztia biltzen zuten, eta zuzenean gobernatzen zuten erabakiak justifikatu gabe. Oinarri hauek zituzten:

• Jainkozko zuzenbidea: Frantziako erregeak Jainkoaren lurreko ordezkariak ziren. Beraz, ez zieten beren erabakien konturik eman behar herritarrei edo erakundeei, Jainkoari baino ez.
• Zentralismo handia: Erabaki gehienak erregeak hartzen zituen.
• Burokrazia: Erregeak berak zuzenean izendatutako funtzionarioen bidez agintzen zuen.

Monarkia parlamentarioa: Ingalaterra

XVII. mendean, Ingalaterrako Parlamentuak bere boterea sendotu zuen erregearen kaltetan (Lehen Iraultza). Parlamentuak Habeas Corpus legea (akusatuari hainbat eskubide ematen dizkion dokumentua) ezarri zuen eta, horren bidez, atxiloketa arbitrarioak amaitu ziren.

Monarka berriak Eskubideen Adierazpena (Bill of Rights) errespetatuko zuela hitzeman zuen. Hala, legalki baieztatu zen Parlamentua erregearen gainetik zegoela (monarkia parlamentarioa), eta botereen arteko banaketa eta gizabanakoaren eskubideak bermatu ziren. Frantziako filosofoek aldaketa horiek miretsi zituzten.

Ilustrazioa

Ilustrazioa balio eta gizarte tradizionalak zalantzan jarri zituen kultur mugimendua izan zen. Frantzian sortu zen XVIII. mendean. Gizakiak bere ingurua ulertzea eta besteekin harremanak izatea zuen oinarri.

Ideia nagusiak

• Politika: Botere banaketa defendatzen zuten. Boterea ez dator Jainkoarengandik, herria da botere guztiaren sorburua (subiranotasun nazionala).
• Gizartea: Klaseetan oinarritutako antolakuntza proposatzen zuten, aberastasunaren arabera, eta hezkuntzaren garrantzia azpimarratzen zuten.
• Gizakia: Pertsona guztiak eskubide berdinekin eta aske jaiotzen direla aldarrikatzen zuten.

Monarka batzuek ilustratuen ideia batzuk bereganatu zituzten, despotismo ilustratua sortuz, baina betiere beren botere absolutua defendatuz.

Ideien zabalkundea: Entziklopedia

Ideia hauek zabaltzeko, Entziklopedia sortu zen. Bertan, 150 adituk parte hartu zuten, eta jakintza guztia 28 liburukitan bildu zuten, arloka antolatuta.

Ilustratu ospetsuenak

Ilustratu ospetsuenek Lockeren ideiak bereganatu zituzten:

• Voltaire: Pentsamendu askatasuna eta erlijio-tolerantzia defendatu zituen.
• Montesquieu: Botereen arteko banaketan (legegilea, betearazlea eta judiziala) oinarritutako estatu-eredua proposatu zuen.
• Rousseau: Subiranotasun nazionalaren eta gizarte-hitzarmenaren kontzeptuak azaldu zituen.

Argien Mendea

Garai honi Argien Mendea deitu zitzaion, ilustratuek uste baitzuten arrazoimenak munduko misterio guztiak argituko zituela eta ezjakintasunaren iluntasuna ezabatuko zuela.