Modernismoa eta Kataluniako Gizartea: Testuinguru Historikoa eta Ezaugarriak
Modernismoa eta Kataluniako Gizartea
Setmana Tràgica (1909) izan zen herri-matxinada antimilitarista eta antiklerikal nabarmenena. Polizia-errepresioa herritarren aurka oso bortitza izan zen, Melillara tropak bidaltzearen aurka egin zutelako eta greba orokorra antolatu zutelako; errepresioak burgesiaren babesa izan zuen. Garai hauetako literatura, tonu oldarkor eta antiburgesekoa, modernismoa da.
Bi jarrera kontrajarri
Artistek eta intelektualek burgesiak baztertzen dituzte, eta horrek bi jarrera kontrajarri sortzen ditu, defentsakoak eta marjinazioa:
Erregeneracionistak: bohemia beltza, osatzen dutena jende xumea baita, non marjinazioa penuria material latz batekin uztartzen den. Gizartearen berreskuratzeko jarrerak defendatzen dituzte, artistak erregenerazio konpromisoa hartzen duelarik. Jarrera politikoak muturrekoak eta iraultzaileak dira: anarkismoa.
Esteticista dekadentistak: bohemia urrezkoa, Kataluniako burgesia-familiek osatua. Artistaren jarrera bere baitan itxitzea da, paradisu artifizialen bila. Artea ihes estetikoa da, eta artista izaki goragokoa.
Mugimenduaren aspirazio komunak
Mugimenduko tendentzia desberdinek aspirazio komun batzuk zituzten:
→ Kultura katalanaren eraldaketa nahia, nazionala eta modernoa izan dadin.
→ Europarekiko fascinazioa (modernitatea); horregatik, Europako egileen itzulpen literarioak katalan letren oinarri nagusietako bat dira.
→ Renaixençaren eta errealismo eta naturalismo arrasto guztien likidazio nahia.
→ Espiritualismo korrontearen inposizioa (kristau ortodoxo katolikoaren erlijiozitatea, prerrafaelita kristautasuna, sinbolistenaren espiritualitatea), antimaterialista eta antirrazional oro idealista. → = Europako antirrazionalismoa.
→ Arte guztien elkarrekiko mendekotasuna, arte totalean defendatua → arlo kulturalen arteko kontaktu zuzenak sustatzen ditu. Wagnerren kultua → musikarien, idazleen eta margolarien arteko harremana adierazgarriagoa.
→ Burgesiarekiko marjinazio nahia: bereizten dituzten adierazpen kolektiboetara jotzen dute:
Els Quatre Gats garagardotegian bilerak, 1897 → erakusketa-aretoa eta literatur ekitaldietarako lokala.
Egunkari eta aldizkarien erredakzioetako tertuliak.
Sitgesko jai modernistak, non Santiago Rusiñol babesten zen, El Cau Ferrat. → bigarrena (1893) nabarmentzen da, ekitaldi kulturalekin, non Rusiñolek hasierako hitzaldia irakurri zuen, modernismoaren testu programatiko bihurtu dena.
→ Hizkuntzaren aldeko borroka → Renaixençatik datorren katalan literaturaren helburuen erreibindikazio batasuntzaleagoa. Katalana hizkuntza kultua, adierazpen literario eta zientifikorako egokia izatea nahi zuten. Modernismoak borroka hau harago eramaten du, eta hiru esparru ditu:
Prentsa: aldizkari programatikoak benetako erakunde zibiko eta kulturalak ziren. Kataluniako prentsaren aniztasunak eta kalitateak ideia eta estetika berriak zabaldu zituzten, eta katalanezko irakurleria zabaldu zuten. Prentsa arlo orokorretara (literarioak eta artistikoak → L'Avenç) eta espezializatuetara (zientifikoak eta teknikoak → aldizkari medikoak) zabaldu zen. Prentsa satirikoak funtsezko papera izan zuen, jende gehiagorengana iristen baitzen (La Campana de Gràcia) eta haur-astekari En Patufet.
Gizarte-ekimenak: L'Avençeko hizkuntza-kanpaina (1890) edo hezkuntza arloko ekimena (Associació Protectora de l'Ensenyança Catalana - 1899).
Idazleak hizkuntzaren normalizazio beharraz kontziente daude (Pompeu Fabraren bidea). Joaquim Ruyra (Katalunia) jarrera linguistiko finagoa erakusten du. Nabarmentzen dira Mallorcako poeta Costa i Llobera eta Joan Alcover.