Mendizabalen Desamortizazioa: Kausak eta Ondorioak

Desamortizazioaren Kausak: Maiorazkoa eta Esku Hilak

Desamortizazioaren kausa nagusietako bi maiorazkoa eta esku hilen lurrak izan ziren. Alde batetik, liberalek maiorazkoa deuseztatu nahi zuten, Antzinako Erregimeneko jarauspen-sistema horretan seme nagusiak ondasun guztiak hartzen baitzituen. Bestetik, ekonomia garatzeko, kleroari esku hilak kendu zizkioten. Lur horiek Elizaren ondasun salezin eta landu gabeak ziren, eta merkaturatzeko egin zen desamortizazioa.

Testuinguru Historikoa: Progresistak Agintean

Prozesu hau 1835-1837 aldian kokatzen da, progresistak boterean ezarri zirenean. 1835eko herri-altxamenduen eta 1836ko otsaileko hauteskundeetako garaipenaren ondoren, progresistek Maria Kristina erregina atxiki eta “La Granja” jauregira eraman zuten. Bertan, Errege Estatutua baliogabetzera eta 1812ko Konstituzioa berrezartzera behartu zuten. Desamortizazio dekretua 1836ko otsailean argitaratu zen, Juan Álvarez Mendizabal gobernuburu zela.

Desamortizazioaren Helburuak

Desamortizazioarekin lortu nahi ziren helburu nagusiak hauek izan ziren:

• Gerra finantzatzea: Karlisten aurkako gerra irabazteko baliabide ekonomikoak lortzea liberalentzat.
• Elizaren boterea murriztea: Kleroaren eragin ekonomiko eta soziala ahultzea.
• Babes soziala handitzea: Jabe bihurtutako klase ertain berri bat liberalismoaren kausara erakartzea, karlisten oinarri soziala ahultzeko.

Emaitzak eta Ondorioak

Hala ere, aipatutako helburuetatik ez ziren guztiak bete, eta erreforma asko bidean geratu ziren. Batzuk lortu ziren, baina beste batzuek ustekabeko ondorioak ekarri zituzten.

Lortutako Helburuak

• Karlisten aurkako gerraren finantzaketa partziala.
• Ogasun Publikoaren egoera zaila bideratzea.
• Lur-jabe berrien klase bat sortzea, erregimen liberalari atxikia.
• Nekazaritzaren ekoizpena handitzea, lur berriak lantzen hasi zirelako.

Bete Gabeko Helburuak eta Ondorio Negatiboak

Lur berri gehienak aberatsen eta lur-jabe handien esku geratu ziren, latifundio sistema indartuz, batez ere Iberiar penintsulako hegoaldean. Horrek nekazarien egoera larritu zuen, eta asko karlismoaren alde lerratu ziren.

Galtzaile Nagusiak

Prozesu honen kaltetu nagusiak hauek izan ziren:

• Nekazariak: Lurrak eskuratzeko aukera galdu eta haien bizi-baldintzak okertu egin ziren.
• Eliza Katolikoa: Bere ondarearen eta botere ekonomikoaren zati handi bat galdu zuen.
• Udalak: Herri-lurrak galdu zituzten, batez ere ondorengo desamortizazioetan.

Madozen Desamortizazio Orokorra (1855)

Azkenik, funtsezkoa da Pascual Madozen desamortizazioa aipatzea. 1855eko maiatzaren 1ean, Ogasun ministro honek Desamortizazio Orokorrari buruzko legea argitaratu zuen. “Orokor” izena jaso zuen jabetza kolektiboko ondasun guztiak salgai jarri zituelako, udalen herri-lurrak barne. Prozesu hau 1924ra arte luzatu zen.