Marx eta Ortega y Gasset: Pentsamendu Filosofikoaren Azterketa Laburra
Marx: materialismo historikoa eta alienazioa
Marxen ustez, gizakia ideia-ale pizgarria duen izaki praktiko, historiko eta sozial bat da. Gizakiaren benetako izaera bere historia eta praxia sozialean datza. Lana beharrezkoa eta askatzailea izan daiteke, baina sistema burgesean lana merkantzia bihurtzen da, eta horrek alienazioa eragiten du: klase-banaketa, diskriminazioa eta duintasunik eza.
Marxek erlijioa "herriaren opioa" dela dio, etorkizun zeruzaleko desira sortzen duelako eta gizarte-egoera garatzeko bidean.
Egitura eta superegitura
Egiturak ekonomia-sistema osatzen du: produkzio-indarrak (makinak, lurra) eta produkzio-harremanak (lan-banaketa eta jabetza). Gaineko egitura edo superegitura hainbat ideiak osatzen dute: erlijioa, zuzenbidea, Estatua eta kultura. Superegiturak egiturari eusten dio, eta horregatik ideologia errealitatea ezkutatu eta txukundu egiten du.
Historia eta klase-borroka
Historia klase-borroken historia da. Kapitalismoaren barruan sortutako proletariotzak iraultza eragingo du, eta jabetza pribatuaren amaierarekin gizarte komunista iritsiko da, non produkzio-bitartekoak denen artean banatuko diren. Plusbalioa, langileak sortutako baliotik kapitalistak bereganatutako zatia, esplotazioaren oinarria da.
Ortega y Gasset: perspektibismoa eta bizitza
Filosofia berria
Ortega y Gassetek "ni naiz ni eta nire inguruabarra" printzipioa planteatu zuen. Errealitatea ez da objektibo edo subjektibo hutsa: pertsona bakoitzak ikuspegi bat du, eta ikuspegi horretan bizitzaren inguruabarrek eragiten dute. Bizitza askatasun erradikala da; fatalitatea askatasuna da, eta alderantziz.
Perspektibismoa eta arrazoi bizia
Ikuspegi guztiak mugatuak dira, baina haien arteko batasuna lortu daiteke ikuspegien elkarrekintzaren bidez. Ortegak arrazoi bizia proposatu zuen, Kanten arrazoia eta Nietzscheren bizitza batzen dituena. Arrazoia historikoa da, eta bizitzaren errealitatea biografikoa da, ez biologikoa.
Gizartea eta politika
Ortegak gizartea elkartasunean oinarritzen zuen, eta batasun nazionala eta gobernu onak elite intelektualaren eskuetan egon behar zutela uste zuen. Masak elite horien gidaritzapean egon behar zirela iritzi zion, eta horri postdemokrazia deitu zion.