Marx eta Nietzsche: Gizarte Kritika eta Gizakiaren Bilakaera

Karl Marx: Alienazioa eta Gizarte Kritika

Karl Marxek uste zuen gizakia ezin dela benetan askea izan, ezta behar bezala bizi ere, gizartean bizi garen gauza askoren ondorioz. Haren arabera, gizartea antolatzeko moduaren ondorioz, pertsonek beren bizitzaren eta lanaren kontrola galtzen dute, eta horrek benetan direnetik urruntzen ditu (alienatzen ditu).

Marxek pertsonak beren baitatik urrun dauden bi alienazio modu nagusi aipatzen ditu:

1. Erlijio-alienazioa

Marxek zioenez, erlijioak ez du errealitatea aldatzen laguntzen, baizik eta jendea sufritzen duenarekin konformatzea eragiten du. Lasaigarria da, horregatik esaten zuen "herriaren opioa" zela. Haren arabera, erlijioak pertsonek bidegabekeria eta pobrezia onartzea eragiten du, horren aurka borrokatu beharrean. Horrela, boterea dutenek erlijioa erabiltzen dute gainerakoak esaneko mantentzeko.

2. Alienazio ekonomikoa

Hau da, Marxentzat, garrantzitsuena. Berak uste zuen gizakia gehien definitzen duena lan egiteko eta gauzak sortzeko duen gaitasuna dela. Baina sistema kapitalistan, langileak ez dira egiten dutenaren jabe: beste batzuentzat lan egiten dute (jabeentzat edo burgesentzat), eta ez dute kontrolatzen ez denbora, ezta ekoizten dutena ere. Horren ondorioz, langilea sistemaren pieza bihurtzen da, makina edo erreminta bat balitz bezala. Bizirauteko bere lan-indarra saldu behar du, eta horrek gizatasuna kentzen dio.

Marxek proposatzen du pertsonak benetan aske izan daitezen, aldaketa sakona behar dela gizartean: kapitalismoarekin amaitzea eta klase sozialik gabeko gizartea eraikitzea. Hori lortzeko, langileek (proletariotzak) antolatu egin behar dute, boterea dutenen aurka borrokatu behar dute, eta bizitzeko modu berri bat sortu behar dute, non denak berdinak izango diren eta gizaki gisa duten potentzial guztia garatu ahal izango duten.

Marxek proletarioak kontzientziatzera deitzen ditu gizartea eraldatzeko eta gizarte sozialista bat lortzeko.

Friedrich Nietzsche: Erlijioa eta Balioen Berrinterpretazioa

Nietzscheren arabera, erlijioa beldurretik sortzen da, bizitzaren aurrean gizakiak dituen larrimin eta ezintasun sentimenduetatik.

Nietzscherentzat, kristautasuna platonismo herrikoia da, ahulentzat eta esklaboentzat filosofia eta moral arruntak. Erlijioak balio dekadenteak soilik proposatzen ditu, artaldearen balioak edo esklabuenak (umiltasuna, obedientzia, etab.). Berarentzat, kristau moralak bizitza ukatzen du.

Kristautasunak bi mundu bereizten ditu: alde batetik, haraindia (hau da, bizitzaren ondorengoa), eta beste aldetik, gu gauden mundu fisikoa. Nietzschek dio erlijioak mundu fisikoa ukatzen duela eta bizitza mespretxatzen duela. Bere ondorioa da mundu bakarra dagoela, fisikoa.

Jainkoaren heriotza

Nietzscheren esaldi famatuenetariko bat "Jainkoa hil da" da. Esaldi honekin ateismoa aldarrikatu zuen, argudiatuz Jainkoaren ideia bizitzaren kontrakoa zela.

Jainkoaren heriotzak balioen hondamena ekarriko du (nihilismoa). Nihilismoa pasiboa edo aktiboa izan daiteke: pasiboa da balio moralak deuseztatzen direnean galtzen bagara, eta aktiboa da balio moral berriak sortzea.

Nietzschek supergizakia gizaki ideala dela dio, moral tradizionala gainditu eta bere balioak sortzen dituen norbait. Supergizakiak hiru fase ditu:

• Gamelua: idealismoaren edo balio moralen zama darama.
• Lehoia: balio moralekin apurtzen duena.
• Haurra: balio moral berriak sortzen dituena.

Nietzscheren filosofiaren ondorioz, nihilismoaren etorrera, supergizakiaren kontzeptua eta metafisikaren amaiera dauzkagu.