Marx eta Descartesen Filosofia: Diktadura, Metodoa eta Interpretazioak

Marx eta Proletarioen Diktadura

Jabego burgesa deuseztatzeko, Marxek garai iragankor bat proposatzen du, zeinetan botere politikoa proletarioen eskuetan egongo baita. Hau da proletarioen diktadura. Diktadura horrek ekarriko du langileriak osatzen duen klaseak botere politikoa hartzea, aurreko garaiaren antitesi gisa, non boterea kapitalean baitzegoen. Proletarioen diktadurak kapitalismoaren azken hondakinak suntsitzea ahalbidetuko du.

Indarra erabiliz eta klase-borrokaren ondorio gisa, langileen alderdiak Estatuaren botere osoa hartuko du, eta produkzio-bideak langileei pasatzeko aldarria egingo luke. Baina Marxek zioen bezala, proletarioen diktadurak, batez ere, Estatu aparatua eraitsi beharko luke, eta ez bere zerbitzuan ipini.

Kontua parlamentuak kentzea zen, baita kate burokratikoak eta armada profesionalak ere; ez menperatzea eta beste batzuekin ordezkatzea.

Garaipen horren ondoren, langileek erakunde politiko bakarra edukiko lukete, beren enpresan egindako bizitzaren ondoriozkoa. Hortxe agertuko litzateke benetako demokrazia: hauteskundeetan, fabrikan, hautatuz eta kargutik kentzekoak ere izan ahal diren ordezkariak eta izendatzen direnak soilik biltzarrak esleitutako lan batzuk egiteko.

Marxek uko egin zion Estatua errealitate propio gisa ikusteari, printzipio eta funtzio propioak zituen estatu gisa, alegia. Gizartearen bilakaera berak aurreikusita ez zituen ibilbidetik aldenduta zihoan.

Izan ere, gizarte kapitalistak etengabe indartu zuen Estatu sistema, merkatu eta produkzioaren antolamendu beharrak bateratzeko, hain zuzen ere.

Beraz, proletarioen diktadurako puntu praktikoak azaltzen ditu, harik eta klaserik gabeko estatu bat lortu arteko puntuak, alegia. Horrela, komunismoa sortzen da, non norberaren garapen librea guztien garapen librearen baldintza baita.

Descartesen Metodo Filosofikoa

Descartesek lau arauk osatutako metodoa erabiltzen du, bai gogoeta filosofikoetan bai ikerketa matematikoetan.

a) Lehen araua: Nabaritasuna

Metodoaren lehen araua honako hau da: «Ezer ez daiteke egiatzat har, nabaritasun osoz horrela dela dakigunean izan ezik».

Nabaritasunak bi ezaugarri ditu: argitasuna eta bereizgarritasuna. Ideia batek, argia izateko, beste ideietatik banandua eta nahastezina izan behar du, eta bereizgarria izango da haren zatiak elkarren artean bananduta badaude.

b) Bigarren araua: Analisia (Intuizioa)

Hauxe da metodoaren bigarren araua: «Aztertzen dugun zailtasun bakoitza ahalik eta gehien zatitzea, soluzio onenak eska lezakeen moduan».

Descartesen ustez, ezagutzak egiazko ziurtasuna eskuratu nahi badu, soiletik hasi behar du. Zatiketak intuizioz hautematen diren «natura soilak» lortzea du helburu.

Intuizioa, Descartesen arabera, espirituaren hautemate soila eta berehalakoa da, eta ez du zalantzarako tarterik uzten, hain da bereizgarria eta erraza.

Beraz, proposizio korapilatsuen aurrean, alderantzizko bidea egin behar dugu; hots, iluna soil bihurtuz hasi behar dugu: «Proposizio ilunak eta nahasgarriak soil bihurtuz».

Natura soilaren ezaugarria bere ezagutza argia eta bereizgarria izatea da, eta horregatik, soilean ez dago huts egiterik.

c) Hirugarren araua: Sintesia (Dedukzioa)

Metodoaren hirugarren araua dedukzioaren eta sintesiaren araua da. Metodoaren diskurtsoak dioenez:

«Nire gogoetak ordena batekin zuzentzea, objektu soiletatik eta ezagutzeko errazenetatik hasiz, apurka-apurka konplexuenetaraino iristeko, eta beraz, horrela jokatzeko aukera ematen ez digutenen artean ere ordena bat proposatzeko».

Ziurtasun osoz ezagutzen ditugun gauza batzuen ondorioz beste gauza batzuk ulertzean datza dedukzioa. Dedukzioak ez du oraingo nabaritasunaren beharrik, eta oroimenak prestatzen dio hori.

Dedukzioak ez du intuizioak beste ziurtasunik; hala ere, huts egin gabe joka dezake, printzipio nabarietatik abiatuz, pentsamendua etengabeko mugimenduan badarama. Horrela, badakigu azken kate-maila lehenengoari lotuta dagoela —nahiz eta tarteko kate-mailak begiratu batez ez ikusi—, baldin batetik bestera banan-banan bagoaz eta bakoitza bere aurrekoari loturik dagoela gogoratzen badugu. Dedukzioak intuizioen segida suposatzen du, eta, haren bitartez, egia baten ebidentziatik egia berri batera heltzen gara.

Dena dela, osotasunari buruzko ziurtasuna izateko, kate-maila bakoitzari edo maila guztiei buruzko ziurtasuna lortu behar dugu; maila baten hutsuneak arriskuan jar dezake kate osoaren baliozkotasuna.

d) Laugarren araua: Berrikusketa edo Zerrendaketa

Hortaz, metodoaren azken arau modura, honako hau azaltzen digu: «Horretan guztian oso zerrendaketa konplexuak eta oso berrikusketa orokorrak egin behar ditugu, ezer ez dugula ahaztu ziur egon arte.» Arau horren helburua oroimenaren ahultasunetik datozen hutsuneez ohartaraztea da. Hutsuneak saihesteko, egia batetik bestera igarotzean, pentsamenduaren mugimendu iraunkorra eta etengabea egin behar dugu. Zerrendaketa osoa ez bada eta hutsuneren bat badago, arriskuan jartzen ditugu arrazoibideen uztardura eta ondorioaren ziurtasuna.

Marxismoaren Interpretazioak eta Kritikak

Marxen interpretazio asko egin dira historian zehar eta marxismo desberdinak ere sortu dira.

Historia garaikidean marxismoa fenomeno garrantzitsu bat izan da, baina hainbeste nahi eta hutsegiteren ondorioz, benetako marxismoaz jabetzea ez da erraza.

Batzuek Marx klase borrokaren praktikara murrizten dute, mendekotasun eta esklabotza harremanak txikitzeko asmoarekin. Beste batzuek, Estatuaren botere ekonomikoa eta politikoa talde-mailan garatzeko markoa sortu zuela diote. Pentsalari batzuek ideologia sozialistaren sortzailetzat ikusten dute Marx. Azkenik, errealitate soziala eta politikoa aztertzeko metodo bat sortu zuen autoretzat ikusten dute beste batzuek.

Komunistak deitzen diren erregimen politikoen oinarrian, Marxen ideiekin batera, beste sistema filosofiko batzuk daude. Aniztasuna oso handia da eta bi interpretazio mota bereiztu daitezke:

Interpretazio Humanista

Lehenbizikoa interpretazio humanistaren eredua da. Bertan Lukács, Bloch edo Schaff dira nagusi. Hauen ustez, marxismoaren ardatza gizakia da, askatasuna balio nagusitzat hartuta.

Marxek ekonomia aztertzen du gizakiarengan duen eragina ikertzeko eta askatasun bidea proposatzeko. Klaseen arteko borroka baliabide bat besterik ez da gizakiaren askatasuna bermatzeko.

Althusserren Interpretazioa

Bigarren interpretazioa Althusserrek eginikoa da. Honen ustez, marxismoa ez da humanismo bat baizik, errealitatea ezagutzeko modu bat. Marxismoa zientzia bat da eta errealitatea ezagutzeko oinarriak adierazten ditu, batez ere, Kapitala liburuan.

Kritikak Marxen Filosofiari

Bestalde, Marxen filosofiari kritika asko egin zaio, bereziki Frankfurteko Eskolaren aldetik eta beste plataforma batzuetatik ere. Kritika garrantzitsuenak:

• Gizakia ez da lanaren bidez bakarrik garatzen. Mundua ez da soilik lantegi bat.