Loxika eta Linguaxea: Logika Formala eta Falazia Ohikoenak

Filosofia eta linguaxea

Filosofia da linguaxea: logos hitzak esan nahi du hitza, arrazoia, ordena eta linguaxea. Horrek esan nahi du gizakiaren gaitasun arrazionala bere gaitasun linguistikoarekin lotuta dagoela. Linguaxeak ezagutza ikasi, gorde eta transmititzea ahalbidetzen digu.

Animalien komunikazio-sistema eta giza komunikazio-sistema desberdinak dira. Animaliek seinaleen bidez komunikatzen dira, eta seinale horiek estimulu batekin lotuta daude. Giza komunikazio-sistema, berriz, batez ere sinbolikoa da, eta sinboloek ez dute harreman kausal eta naturalik beren esanahiarekin.

Mendeetan zehar, linguaxea komunikaziorako tresna eta bitartekari soilatzat hartu zen. XX. mendearen hasieratik aurrera, ordea, filosofiaren gai nagusietako bat bihurtu zen, gizakiaren gaitasun konfiguratzailea bere baitan duelako. Herder eta Humboldt aipagarriak dira arlo honetan.

Logikaren historia

Aristoteles izan zen logika zientziaren oinarriak ezarri zituena, silogismoaren teoria sortuz. Silogismoa bi premisa eta ondorio batez osatutako arrazoibide dedukzionala da. Estoikoek Aristotelesen ekarpenei eman zieten jarraipena; garapen horri logika tradizionala deitzen zaio.

Boole eta Fregerekin hasi zen logika sinbolikoa. Orduan, ez zen soilik terminoak eta enuntziatuak ordezkatu, baita enuntziatuen arteko harremanak adierazten dituzten elementuak ere.

Logika formalaren motak

• Enuntziatuen logika: enuntziatuak bloke gisa hartzen ditu, barne-analisirik egin gabe.
• Predikatuen logika: enuntziatuen barne-egitura aztertzen du: indibiduoa eta predikatutako propietatea.
• Klaseen logika: indibiduoak propietate partekatuak dituzten elementu-multzoetako kide gisa tratatzen ditu.
• Erlazioen logika: enuntziatuaren elementuen artean dauden erlazioei erreparatzen die.

Logika-hizkuntzaren elementuak

Logika-hizkuntzak hiru osagai nagusi ditu: hiztegia, formazio-arauak eta transformazio-arauak. Gainera:

• Axiomak: berez agerikotzat hartzen diren oinarrizko enuntziatuak, baina frogagarriak ez direnak.
• Teoremak: axiometatik eta transformazio-arauetatik abiatuta frogatutako enuntziatu zuzenak.

Sistema formal guztiek koherentzia, osotasuna eta dezidagarritasuna bete behar dituzte.

Enuntziatua

Enuntziatua gutxieneko adierazpena da, perpausa edo perpausa baino txikiagoa den adierazpen sintaktiko baten bidez egina. Mota desberdinak daude: sinplea, atomikoa, konposatua eta molekularra.

Falaziak

Falazia formalak

Konsekuentearen baieztapena: "Gatz guztiak uretan disolbatzen dira. Substantzia hau disolbatzen da. Beraz, substantzia hau gatza da."

Aurrekariaren ukapena: "Gatz guztiak uretan disolbatzen dira, baina substantzia hau ez. Beraz, ez da gatza."

Anbiguotasun-falaziak

Hitz bera bi esanahitan erabiltzean sortzen dira. Adibidez:

1. premisa: Heroina kaltegarria da.
2. premisa: Juana heroina da.
Ondorioa: Juana kaltegarria da.

Orokortze-falazia

"Australiar batek nire zorroa lapurtu zuen, beraz, australiar guztiak lapurrak dira."

Elkartze-falazia

"Banku batek iruzur egin du, beraz, banku guztiek iruzur egiten dute."

Frogarik gabeko falazia

Horoskopoak adibide klasikoa dira: "Egunkarian agertzen delako, egia da."

Kausa faltsuaren falazia

Gertaera bat beste baten kausa dela uste denean, benetan lotuta ez dagoenean. Domino-efektua ere falazia hau da, kate-erreakzio kausal faltsua suposatzen baita.

Pertsonari erasotzea (ad hominem)

Ofentsiboa: "Ez dugu entzun behar bere proposamena, denek dakigu homosexuala dela."

Argumentu-erasoa (ad hominem): ideia baten ordez pertsona bera erasotzen denean.

Gehiengoaren falazia (ad populum)

"Gehienek ados daude gaueko mugarekin nerabeentzat, beraz, legez ezarri behar da."

Indarrezko falazia (ad baculum)

"Nik uste dut inork ez duela nirekin desadostasunik izango. Edo ez dut uste azterketan onartu behar dizutenik?"

Beste falazia batzuk

• Ad verecundiam: autoritate baten iritzia erabiltzea arrazoi gisa.
• Ex populum: Grezian denek yogurta jaten dutelako, ona da.
• Ad ignorantiam: "Jainkoa ez dago, frogatu ezin delako."
• Ad nauseam: ideia bera behin eta berriz errepikatzea.
• Argumentum ad antiquitatem: "Beti egin da horrela, beraz, ona da."
• Falazia konplexua: "Noiz utzi duzu emazteari jotzen?" galdera bezalakoa, aurretiazko onarpena eskatzen duena.
• Eraso-paja (espantalho): adierazi duenaren ordez beste posizio ahul bat aurkeztea.
• Gai-aldaketa (ignoratio elenchi): ideia batetik bestera salto egitea.