Literatura Katalana Ertainaren Aroan: Amor Cortesa eta Kroniken Gida

Amor cortès eta poesia trobadorikoa

Amor cortès: bassallatge feudalaren harremana, dama-jauntxoa eta trobadore-basailua. Sentimendu amoros findua.

• Sirventes: haserrea, kritika.
• Plany: heriotza lamentatzea.
• Alba: maitasuna, bereizketa lamentatzea.
• Cançó: amor cortesaren poema tipikoa; senhal agertzen da.
• Pastorel·la: kaballeroaren eta artzainaren arteko elkarrizketa.
• Tençó: trobadoreen arteko eztabaidak.

Eleberri kaballeriskoak

Noveles cavalleresques: protagonista kaballero indartsua eta bihotzekoa da, elementu miragarriak gabe, ezagunak eta kokagarriak diren paisaiak eta benetako pertsonai historikoak aipatzen direlarik. Eleberri berdingarriak dira. Garai hartan kaballeroak ez zuen funtziorik betetzen. Burgesiaren jatorriko estetika berriak literatura errealitatean oinarritua sustatu zuen.

Liburu kaballeriskoak

Llibres: kaballero gizagaindikoak, eleberrien aurkakoak. Don Kixote liburu horiek irakurtzean zoratzen da.

Eleberriak

Curial e Güelfa

Anonimoa, XV. mendekoa. Oso errealista, leku ezagunak: Italia, Frantzia, Alemania. Pertsonai historikoak eta mitologikoak agertzen dira.

Tirant lo Blanc

1490eko lehen edizioa, 1511ko bigarren gaztelaniazko edizioa. Zatiak:

1. (1-99): Ingalaterra, Tirant ezaguna da.
2. (100-116): Sizilia, Felip eta Ricomana.
3. (117-298): Carmesina.
4. (299-487): Musulmanen garaipena.
5. Azkenean C-rekin ezkontzen da eta hiltzen da.

Obra subjektiboa, objektiboa eta sinbolikoa da. Kaballeriesk: fantastikoa ez, arrazoia eta logika, historikoa, soziala (estamentuak, ohiturak), erotikoa eta psikologikoa.

Ramon Llull

Moralitatearen bilaketa. Etapak:

• Kortesana (1232-1257): nobleen semea, Mallorcako Jaume II.aren kortean jauna, trobadore poesia egiten zuen.
• Formazioa (1263-1276): kristautasuna, sinesmen berria, gauza guztiak utzi eta obrak idazten ditu; infidelen bihurtzea, eskolak, arte llulliana; misiolariak arabiera, txinera eta beste hizkuntzetara; 1274an argitasuna ikasteko modua.
• Ekoizpen eta zabalkunde handiena (1283-1316): 265 liburu, hizkuntza eta genero desberdinetan.

Arte luliana

Hiru helburu: 1) sistema filosofikoa ulertzea, infidelen akatsak; 2) misio lana eta bihurtzea; 3) eskolen sorrera. Artearen ikuspegi anbiziotsua izan zuen lehena.

Obra: prosa filosofikoa eta zientifikoa, predikazio artea, obra narratiboa eta poetikoa.

Kronikak

Kronikak: gesta kantuak, fikzio literarioa eta historiografia. XIII. eta XIV. mendeak. Helburua: gertaera historikoak, hizkuntza eta literatura zabaltzea.

Jaume I.a edo Llibre dels Feits

Egile propioa, zeremonien liburua. Erregearen jaiotzaz hasi, Valentzia eta Mallorcako guda, Mallorcako konkista, Lyongo bidaia. Erregea protagonista eta heroia da, lehen pertsonan eta tonu intimistaz idatzia. Plural majestatikoa (Nós) erabiltzen du, estilo koloketikoa eta herrikoia.

Bernat Desclot edo Llibre del rei En Pere

Pedro II.a Handiaren erregealdia. 1. zatia: aurreko erregealdiei buruzko kapituluak; 2. zatia: monarka honen erregealdia; 3. zatia: Pedro II.ari eskainitako kapituluak. Erregea protagonista da, ez egilea. Gesta kantuak erabiltzen ditu, estilo zehatza, orekatua eta sobrioa.

Ramon Muntaner

Luzeena. 1207tik 1328ra bitartekoa: Jaume I.aren jaiotzatik Alfontso III.aren koroaketara. Katalan-aragoiar etxeko erregeak dira protagonistak, gaia: katalanen espedizioa Ekialdera. Estiloa: "ús què us dire", agila, bizia, zuzena eta koloretsua.

Pere III.a Zeremoniatsua

1383-1383 bitartean. Pere III.aren eta bere aita Alfontso III.aren erregealdiak kontatzen ditu, 6 kapitulutan bere erregealdiko gertaerak errepasatuz. Ez du legendarik, ez gesta kantuak, ez tonu heroikoa erabiltzen. Estilo lehorra eta monotonoa, gainerako kronikekiko desberdina.