Lehen Mundu Gerraren Ondorioak eta Versaillesko Ituna

Lehen Mundu Gerraren Amaiera eta Ondorioak

Aliatuen porrotaren ostean (lehenik Bulgaria, gero Turkia eta Austro-Hungaria), Alemanian ere barne arazoak eta krisia sortu ziren armadan. Kantziler berri batek armistizioa sinatu zuen AEBekin. Berlinen iraultza komunista gertatu zen, eta Kaiserrak abdikatu ondoren, Weimar Errepublika aldarrikatu zen. Armistizioa sinatu bazen ere, armadak bere horretan jarraitzen zuen. Ondorioak sozialdemokratei egotzi zitzaizkien, eta horrek nazismoaren gorakadan eragina izan zuen.

Gerraren Ondorioak eta Bakea

Gerra amaitzeko, Parisko Bake Konferentzia (1919) egin zen garaile eta herrialde neutralen artean. Akordioak zailak izan ziren, eta "Lau Handien Kontseilua" sortu zen: Frantzia, Britainia Handia, AEB eta Italia. Wilson presidentearen presentzia oso garrantzitsua izan zen; izan ere, bere 14 puntuak itunaren oinarri izatea nahi zuen. Bere eragina itunaren egituran eta Nazioen Ligaren sorreran nabaria da. Potentzia handien interesak nagusitu ziren, eta botereen berrorekatzea bideratu zuten.

Bi dokumentu multzo sortu ziren: bost itun (tartean Versailleskoa) eta Nazioen Ligaren Hitzarmena.

Brest-Litovskeko Ituna

Brest-Litovskeko ituna oso garrantzitsua izan zen boltxebikeentzat eta alemaniarrentzat. Gerra amaitzeko, armistizioa eta iraultza aurrera eramateko balio izan zuen. Alemaniak ezarritako klausula guztiak onartu zituzten boltxebikeek. Itunaren ondorioz, estatu asko sortu ziren, gerora Alemaniak bereganatzeko asmoarekin.

Versaillesko Ituna eta Alemaniaren Zigorra

Alemanian sortu berri zen errepublikak, gobernu sozialistaren eskutik, Versaillesko Ituna sinatu zuen. Itunak Alemania hartzen zuen gerraren errudun bakartzat, eta gerraren kostu guztiak ordainarazi zizkioten. Horren ondorioz, Alemania bitan banatu zen. Itunak hurrengo hamarkadetako nazioarteko harremanak pozoitu zituen, Bigarren Mundu Gerraren oinarriak ezarriz. Alemaniak lurraldeak eta biztanleak galdu zituen, bere ahalmen militarra mugatu zitzaion, atzerriko kapitala konfiskatu zitzaion, eta koloniak kendu zitzaizkion, besteak beste.

Inperioen Desegitea eta Estatu Berrien Sorrera

• Austro-Hungaria desagertu eta estatu berriak sortu ziren.
• Polonia izugarri hazi zen, eta are gehiago nahi zuen.
• Italian frustrazioa nagusitu zen, gutxi eskuratzeagatik.
• Errumania ere handitu egin zen.
• Jugoslavia sortu zen Serbia saritzeko, baina nazio asko biltzen zituen. Serbiarrek zentralismo gogorra bultzatu zuten, eta Kroazia horren aurka agertu zen, federalismoaren alde.
• Bulgaria eta Grezia handitu egin ziren.
• Turkiak lurralde asko galdu zituen, eta gerra zibila izan zuen. Sultanaren aurkako iraultzaren ondorioz, militarrak boterera iritsi ziren. Iraultzarekin batera, Greziaren aurkako gerra piztu zen. Turkiako Errepublikan diktadura militarra ezarri zen.

Ekialde Hurbila eta Petrolioaren Garrantzia

XX. mendearen hasieran, potentzia handiek interes handia zuten Ekialde Hurbilean, bertan zegoen petrolioagatik. Britainia Handiak Haxemitak hautatu zituen arabiarren buru, arabiar erresuma bat sortuz, gerra aurretik. Gerra ostean, Frantziarekin eta Italiarekin lurraldea nola banatu adostu zuen. Juduei Palestinan aberri bat agindu zitzaien. Britainia Handiak helburu guztiak betetzea lortu zuen gerra ostean.

Mandatuak eta Nazioen Liga

Arabian, Haxemiten eta Saudien arteko borroka piztu zen, eta Sauditak nagusitu ziren, Saudi Arabia sortuz. Mandatuak sortu ziren, estatu egitura berriak eratuz. Boterea Nazioen Ligak izango zuen, eta administrazioa Britainia Handiaren eta Frantziaren esku geratu zen.

Nazioen Liga Versaillesko Itunarekin batera sortu zen. Oso ahula izan zen, eta hiru funtzio nagusi zituen: gobernuen arteko elkarlana, nazioarteko erakunde gisa jardutea eta diplomazia berri bat bultzatzea. AEB Ligatik kanpo geratu ziren, Kongresuak ez zuelako Versaillesko Ituna onartu. NBEren eredu gisa hartu zen.