Lehen Mundu Gerra: Faseak, Ondorioak eta Eragina Gizartean

Lehen Mundu Gerra: Faseak eta Ondorioak

1. Mugimendu-gerra (1914)

1914ko abuztutik abendura bitartean gertatu zen, mugimendu azkarreko eraso handiak eta mugen aldaketa nabarmenak ezaugarri.

Gudu-fronte nagusiak

Mendebaldeko frontea

Alemania eta Frantziaren arteko gatazka izan zen. Alemaniak Schlieffen plan sekretua zuen, Frantzia iparraldetik inbaditzeko Belgikaren bidez. Gran Bretaniak ultimatum bat eman zion Alemaniari territorioa uzteko; Alemaniak ez zuen onartu, eta ingelesek gerra deklaratu zioten.

Alemaniak Frantziaren ia osoa konkistatu zuen, Marneko gudara arte, non frantsesek geldiarazi zuten eta frontea egonkortu zen.

Ekialdeko frontea

Errusia eta Alemaniaren arteko gatazka izan zen. Alemaniak Errusia garaitu zuen urte amaieran, Tannenbergeko gudan.

2. Gerra de posizioak (1915-1916)

Fronte egonkortua eta trintxeren arteko borroka ezaugarri. Adarrezko hesiak jarri ziren etsaiak aurrera ez zezaten, eta trintxerak babesteko erabili ziren.

Soldaduen baldintzak oso txarrak ziren. Horrek berrikuntza militarrak ekarri zituen: metrailadoreak, tankeak eta gas toxikoak.

Gerra oso hilkor izan zen, baldintza txarrengatik eta soldaduen moral baxuagatik. 1916an, Verdungo gudan, alemaniarrek etsaia ahultzeko estrategia berria erabili zuten, bake-hitzarmena sinatzera behartzeko.

3. Azken ofentsiba (1917-1918)

AEBen eta Errusiaren parte-hartzeak gerraren norabidea aldatu zuen. 1917an, Wilson presidenteak AEBak gerran sartzeko asmoa iragarri zuen, aliatuentzat abantaila izan zena.

Errusian, bolxebikeak bakearen alde zeuden eta Alemaniarekin armistizioa sinatu zuten, Brest-Litovsk Bake Itunaren bidez, ekialdeko frontean gerra amaituz.

Gerraren ondorioak

Ondorio demografikoak eta sozialak

• 8 milioi hildako baino gehiago eta 20 milioi zauritu eta mutilatu baino gehiago.
• Elikadura txarra eta osasun-arreta eskasak 1918ko gripea eragin zuten.
• Jaiotza-tasaren jaitsiera eta biztanleria aktiboaren murrizketa.

Ondorio ekonomikoak

Industria, laborantza eta garraio-azpiegiturak suntsitu ziren, batez ere parte-hartzaile nagusietan. Zorrak izugarri handitu ziren, eta AEBak munduko hornitzaile nagusi bihurtu ziren, aliatuek 120 milioi dolar zor baitzioten.

Ondorio politikoak

Mugak aldatu ziren eta herrialde berriak sortu eta zaharrak desagertu ziren. Alemaniarekiko hitzarmen mendekuzaleek hura bidegabeki erabiliak sentitzea eragin zuten, eta horrek faxismoaren agerpena errazi zuen.

Ondorio sozialak

Emakumeek funtsezko papera hartu zuten gerran, lanpostu tradizionalki gizonezkoak betez. Gerra amaitutakoan, familia-eredu tradizionala berreskuratzen saiatu ziren, baina emakume askok ez zuten onartu. Gerratik itzulitako beteranoek arazo psikologiko larriak izan zituzten, heroi gisa itzuli nahi zuten arren, traba gisa ikusi baitzituzten.

Gerraren ostean gaixotasun ugari izan ziren, adibidez gripe espainola, gerrak baino hildako gehiago eragin zituena.