Krisi sozioekonomikoa XVII. mendean: Demografia, ekonomia eta arbitristak

Krisi sozioekonomikoa XVII. mendean

Krisi demografikoa

XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendean krisi demografiko handia gertatu zen, hauek eraginda:

• Peste epidemiak, Penintsulako lurralde guztiei eragin zietenak olatu desberdinetan. Lehenengoa izan zen larriena.
• Uzta txarren errepikapenak, maiz subsistentzia krisiak eragiten zituztenak.
• Moriskoen egozpena (1609-1614), Valentzia, Murtzia eta Aragoiko biztanleria murriztu zuena.
• Zailtasun ekonomiko eta politikoak: 1) Amerikara emigrazioa, ezkongabeen ugaritasuna eta Elizako kideen gehikuntza. 2) Gerra heriotzen igoera.

Faktore hauek Espainiako biztanleriari modu larrian eragin zioten XVII. mendean, baina ez modu uniformean. Gaztelan izan zen hondamendia handiena (bi mesetak despopulatu ziren), baina penintsulako periferian, mendearen bigarren erdian, berreskurapen demografikoa gertatu zen.

Eboluzio ekonomikoa

Bi etapa bereizi daitezke: lehenengoa, XVI. mendea, hazkunde ekonomikoa izan zen, batez ere Gaztelan; bigarrena, XVII. mendea, krisia eta errezesioa ekonomia alor guztietan.

XVII. mendea: krisi orokorra eta periferiaren berreskurapena

XVII. mendean agertu zen krisi ekonomiko larria Europa osoari eragin zion, baina Espainian larriagoa izan zen, monarkiaren krisi politiko eta fiskalarekin bat egin zuelako. Manifestazio nabarmenenak hauek dira:

• Nekazaritza eta abeltzaintza ekoizpenaren murrizketa. Landa eremuen despopulazioak, zergen igoerak eta laboreen ordez beste laborantza batzuk jartzeak ekoizpena murriztu zuten. Abeltzaintzak ere biztanleria galdu zuen, eta artilearen ekoizpena jaitsi zen.
• Ehungintza jardueren krisia, batez ere Gaztelan. Eskaria txikitu zen, zergak igo ziren eta atzerriko ekoizpenaren lehiakortasunak gaztelar artisauak hondatu zituen.
• Beste artisau jarduera batzuen gainbehera, esaterako itsasontzigintza eta metalurgia.
• Metal preziatuen murrizketa Amerikatik. Iristen zena gutxi zen eta atzerriko merkatarien eskuetara joan zen edo monarkiaren zorrak ordaintzera bideratu zen.
• Ogasun Errealaren krisia. Gastuen igoerak eta sarreren jaitsierak Estatuaren porrotera eraman zuten. Zergak igotzeak sektore ekoizleak okertzea ekarri zuen. Beste politika batzuk: zor publikoaren handitzea eta kalitate txarreko moneta ateratzea. Neurri guztiek inflazioa handitu eta errezesioa larriagotu zuten.

Arazo ekonomiko eta gainbehera egoera horiek intelektual talde bati eragin zioten arazo hauen kausak aztertzera eta irtenbideak proposatzera: arbitristak.

XVII. mendearen bigarren erdian krisia gainditzen joan zen, nahiz eta lurraldearen araberakoa izan: Katalunian eta Valentzian baldintza ekonomikoak mendearen erdialdetik hasi ziren berreskuratzen eta amaieran hobekuntza nabarmena izan zen (nekazaritza, industria eta merkataritzaren hazkundea). Gaztelan berreskurapena berantiarragoa izan zen. Aldi berean, biztanleria berriro handitu zen.