Katalan literatura: gerraostearen eta 70eko hamarkadaren arteko narratiba

Testuinguru soziopolitikoa: gerra zibiletik 70eko hamarkadara arte

1939tik aurrera, gerraostean, aldaketa politikoek helburu klasikoa zuten: Estatuko hizkuntza minoritario guztiak gaztelaniaz ordezkatzea. Generalitatea, Estatutua eta alderdi politikoak abolitu ziren, eta katalanaren erabilera publiko eta ofiziala, baita irakaskuntza ere, debekatu zen. Generalitatearekin batera geratu ziren intelektualak erbesteratu behar izan ziren. Exiliatu zirenen zerrendak belaunaldi eta joera guztietako jendea biltzen du: Carles Riba, Antonio Machado, Pompeu Fabra, Mercè Rodoreda, Pere Calders... Batzuk erbestean hil ziren, baina denborarekin gehienak herrialdera itzuli ziren. 1939tik aurrera, katalanezko eleberrigintza pixkanaka berpiztu zen. Exiliatutako eleberrigileek beren lanak Kataluniako argitaletxeetan argitaratzea nahiago zuten.

Diktaduraren narratiba: exilioko eleberria

Franco jeneralaren diktadura ezarri eta askatasun politiko eta kulturalak galdu zirenean, literatur ekoizpena krisian sartu zen: censurak zenbait lan argitaratzea galarazi zuen, eta idazle belaunaldi oso bat Frantziara edo Ameriketara exiliatu behar izan zen. Exiliatuen taldeek bizilekuetan —Mexiko, Buenos Aires— jarduera kultural aktiboa antolatu zuten katalanez.

Literatura honen ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Literatura esperientzia zuzenetik sortzen da.
• Idazlea mugitzen den lurralde berriko ukitu exotikoak agertzen dira.
• Nostalgia gaia barne hartzen du.
• Frustrazioaren eta patuaren sentimendua txertatzen du.
• Gerra eta bere ondorioak salatzen ditu.

Ezaugarri hauek Avel·li Artís-Gener-en Paraules d'Opoton el vell (1969) lanean ikusten dira. Era berean, Lluís Ferran de Pol-en lana nabarmentzekoa da: Novel.la Eres quatre (1960).

Censuraren aurrean: eleberrigintzaren berpizkundea

Censura jarraitu arren, idazleen eta publikoaren arteko harremana progresiboki dinamizatu zen 50eko hamarkadatik aurrera, genero honetarako bilduma espezifikoak sortu zirenean, esaterako El club dels novel·listes. Hamarkada honetan, gerra aurretik ezagunak ziren idazleen lanak argitaratu ziren, hala nola Josep Pla eta Mercè Rodoreda. Halaber, gerra aurretik karrera literarioa hasi gabe zuten lehen eleberrigile belaunaldia agertu zen: Jordi Sarsanedas, Maria Aurèlia Capmany, Manuel de Pedrolo...

Gerraosteko egoera politikoak azaltzen du narratiba zati handi batek errealitatea baztertu eta sinbolismoaren eta mitoaren bidez azaltzeko joera izatea. Nabarmentzekoa da Jordi Sarsanedas-en Mites.

Llorenç Villalonga

Villalongaren obra bere lurraldearen, Mallorcaren, eta bere jatorri sozialaren arabera azaltzen da. Bi eleberri nabarmentzen dira: Mort de dama eta Bearn. Mort de dama-n, Mallorcako landa aristokraziaren beherakada motela aristokrata zahar baten agonia bidez sinbolizatzen da. Bearn-ek, berriz, egilearen heldutasunera iristen da: Mallorca landatarraren mitifikazioa da, eta oinarri nagusia autobiografikoa da. Narrazioa familiak babestutako apaiz baten ahotik ematen da. Meditazio honek ez du jarrera iraultzailerik dakar, erresignazioa baizik.

Pere Calders

Pere Calders, batez ere, kontakizun-idazle gisa nabarmentzen da. El primer arlequí bilduma zortzi kronikaz osatuta dago; Cròniques de la veritat oculta lanean, bizitza anodino eta egunerokoaren kritika egiten da, egiazko ofiziala eta ezkutua kontrastatuz. Istorioen eszenatokiak ez dute leku zehatz baten erreferentziarik, istorioak ez dira denboraren mende, eta pertsonaiak giza karikaturak dira. Gainera, Dagoll-Dagom taldearekin, Antaviana antzezlanaren gidoia egin zuen, bere kontakizunen hautaketan oinarrituta. Pere Calders-ek mikroistorioen azpigeneroa ere landu zuen.

Manuel de Pedrolo

Poeta, dramaturgo, saiogile eta eleberrigilea, gerraosteko idazle irakurrienetako bat da. Genero guztiak lantzen ditu. Eleberria bere lanaren zati garrantzitsuena izan da, kopuruz eta kalitatez: Estrictament personal (1954), Totes les besties de càrrega (1965), Mossegar-se la cua (1967).

Teresa Pàmies

Bere lana, dokumentu-izaera nabarmenarekin, gerra zibilaren eta exiliaren lekuko bizia da. Bere liburu nagusien artean nabarmentzen dira: La filla del pres, Testament a Praga, Va ploure tot el dia. Oroitzapen pertsonalak ere txertatzen ditu: Quan érem refugiats, Dona de presó eta Amor clandestí.

Joan Perucho

Lehenik poeta eta gero eleberrigilea, bere lana mundu imajinarioen fabulazioak markatu du. Bere prosan ohiko elementuak fantasia, mitologia eta historia-jakin-nahia dira. Bere narratiba-lana Amb la tècnica del Lovecraft kontakizunarekin hasi zen, eta Llibre de cavalleries eta Històries naturals eleberriekin jarraitu zuen.

Maria Aurèlia Capmany

Eleberri, antzerki eta saiakera-idazle emankorra. Antzerkia, hala ere, bere pasioetako bat izan zen. Nabarmentzekoak dira Tu i l'hipòcrita eta El desert dels dies lanak. Eleberri gisa, Betúlia da bere ambiziotsuenetako bat: gerraosteko urteetako mundu soziala eta ezegonkortasuna islatzen ditu. Beste lan batzuk dira Un lloc entre els morts, Quim, Quima eta El color més blau, bi lagunen arteko hiru hamarkadatako gutunak biltzen dituena.

Valentziako narratibak

Valentziako Herrialdean gerraosteko literatur ekoizpena, oro har, bertsoen alde egin zuen. Sicània argitaletxeak egoera hori zuzentzeko saiakera egin zuen, eta María Ibars eta Beatriu Civera, besteak beste, eleberrien argitalpena ahalbidetu zuen. 1959an, Carles Riba hil zenean, hurrengo hamarkadara pasatzeko aldaketen sorta bat hasi zen. Kultura- eta literatur-panoraman belaunaldi-erreleboa gertatu zen, eta erresistentzia zorrotzetik frankismoarekiko jarrera konfrontatuagoetara pasatu zen. Diktadura pixkanaka ireki zen. 60ko hamarkadan argitalpen-panorama sendotu zen A tot vent bilduma berrargitaratu eta Edicions 62 sortu zirenean. 60ko hamarkadaren amaieran, eleberriak berreskuratu zuen irakurleen artean nagusitasuna. 70eko hamarkadara arte itxaron behar izan zen belaunaldi berri batek narratiba modu sendo eta jarraituan argitaratzen hasteko.

Gerraosteko valentziar beste narratzaile batzuk ere nabarmentzekoak dira: Miquel Adlert, Beatriu Civera, María Ibars, María Beneyto eta Martí Domínguez. Eleberri hauek valentziar literaturaren berpizkundea eta emakume eleberrigile ugarien agerpena adierazten dute. María Beneyto-ren La dona forta agian 60ko hamarkadan Valentziako Herrialdean argitaratutako eleberri interesgarriena da.

Enric Valor

Enric Valorrek aitarengandik natura, mendiak eta meteorologia maite zituen; amarengandik musika-prestakuntza eta literaturarako pasioa jaso zituen. Historia bestelakoa izan zitekeen gazte Valorrek maisu Yépezi gitarran laguntzea onartu balu, baina «literaturak beti irabazten zuen». Ekonomia ikasketetatik lortu zuen bakarra March-en lanak ezagutzea izan zen. Bigarren Errepublikan kazetaritzaren bidez inplikatu zen, eta ezkerreko argitalpen desberdinekin kontaktuan jarri zen. Talde horiek lan-harremanek, errepublikazaletasunak eta balentziazaletasunak lotzen zituzten. Gero, Carles Salvador eta Josep Giner-ekin kontaktuan jarri zen, eta haiek maisutza eman zioten, lurraren, hizkuntzaren eta literaturaren aldeko idealismo-garaiaren figura erabakigarriak izanik.

Gerraostean, Valenciara ezkondu eta bizi zela, Valorrek utzi zuen hiria oso bestelakoa aurkitu zuen: diktadura frankistak balentziazaletasun politiko eta linguistikoa ia guztiz desagerrarazia zuen. Hala ere, 40ko hamarkadaren amaieran, Casp eta Adlert tertulietan parte hartzen hasi zen, eta poeta, filologo eta saiogile handiekin harremanetan jarri zen, Fuster eta Estelles besteak beste. Garai horretan hasi ziren gramatika, lexikografia, esamolde eta hizkuntza-ohiturak hobetzeko ikerketa divulgatiboak. Tertulia, gramatika, saiakera eta hizkuntza-ikastaro hauek, bere jarrera politiko argi horrekin batera, diktaduraren zaintzaileek begi txarrez ikusi zuten, eta laster kartzelaratu zuten. Gabriel Miró itzuli zuen. Diktaduraren amaieran bakarrik izan zuen aukera benetan nahi zuena egiteko: literatura. Valor izan zen nekez gerta zitezkeen baldintzetan ere hizkuntza, kultura eta herria defendatu zituen intelektualaren adibidea, bere maitasun bera erakutsiz.

70eko hamarkadaren amaieran, Enric Valorrek Cassana zikloko eleberriak argitaratzen hasi zen, Sense la terra promesa, Temps de batuda eta Enllà de l'horitzó hirukotea osatuz. Valorrek ez ditu gatazka eta klase-tentsioak ezkutatzen, lehen planoan jartzen ditu eta eleberriaren ardatz bihurtzen ditu. Bere eleberrietan, jatorria duen landa-munduarekin oso lotuta dago, Foia de Castalla edo bestelako herrietan. Mundu narratibo horretan naturak funtzio garrantzitsua du. Valorrek errealista modu batean deskribatzen du, liriko ukitu gabe. Lehen eleberria argitaratu zenetik, narratiba errealistaren eredu tradizionalari eutsi zion. Bere narratiba-lanak kontakizun bildumak ere barne hartzen ditu, esaterako Narracions de la fulla de Castelló, Narracions intranscendents eta Narracions perennes.

Valentziako ipuinak

Enric Valorren ipuinak hiru motatan sailkatzen dira: ipuin miresgarriak, non gizakiek ahalmen supernaturalak dituzten; ohiturazko ipuinak, nekazaritza-gizartearen bizimodua islatzen dutenak; eta animalien ipuinak, non pertsonaiak giza ezaugarriak dituzten animaliak diren. Ipuina transmisio oraleko kontakizuna da, egile anonimoa duena, eta hasiera eta amaiera markatzen dituzten formula finko batzuen erabilera du ezaugarri. Enric Valorren ipuinek beste bilduma batzuetatik bereizten dituzten ezaugarriak dituzte: istorioak Valentziako eremu zehatzetan kokatzen dira, Serra eta Foia de Castalla bezala; folklorista baten bilketa-lana baino gehiago, sorkuntza literarioa da; kezka linguistikoa dago; eta ipuinen hautaketa «gusturako onaren» irizpideen arabera egiten da.

Eleberrigintza-ekoizpena

Enric Valorren eleberrigintza gerraostean hasi zen, L'ambició de l'eix (1960) lanarekin, Torre argitaletxean argitaratua, censurak eraginda 10 urte berandu. 80ko hamarkadara arte ez zen bere narratiba-lana argitan agertu, La idea de l'emigrant eta Cicle de Cassana hirukotearekin, Sense la terra promesa, Temps de batuda eta Enllà de l'horitzó titulu dituena. Bere narratiba-lan osoan bi alderdi aurkitzen dira: alde batetik, kontatzeko pasioa; bestetik, irakasteko pasioa. Literatur ekoizpenaz gain, Enric Valor gramatikari nabarmena izan zen, Millorem el llenguatge eta El curs mitjà de gramàtica catalana lanekin.

Mercè Rodoreda

Mercè Rodoreda 1908an jaio zen Bartzelonan, literaturaz eta antzerkiaz inpregnatutako giro familiar batean. Oso gaztetan hasi zen letretan interesatzen. 1939an erbestera joan zen, eta nazioarteko erakundeentzat itzulpenak egiten aritu zen. 70eko hamarkadan bere herrialdera itzuli zen, eta bere lana aitortua izan zen; kritikari askok gerraosteko eleberrigintza-ekoizpen garrantzitsuena dela uste dute.

Hiru aldi nagusi bereizten dira: ikaskuntza-urteak; heldutasuna; zahartzaroa. Lehen etapan A l'home eleberria dago, pesimista, lirikoa eta sinbolista, nerabe amesgaiztoa eta esperientzia handiko gizon zahar baten arteko harreman maitekorra kontatzen duena. Heldutasun-etapak Vint-i-dos contes argitalpenarekin hasten da, maitasun-istorioak dituen bilduma, pesimismo handia islatzen duena eta protagonisten ulermen eta komunikazio ezaren adierazle dena, erbestearen desolazioaren ondorioz. Gero, La plaça del Diamant (1962) eleberriarekin, klase herrikoietako emakume baten istorio xumea kontatu zuen, gerraosteko eleberri funtsezkoetako bat dena. Hizkuntza askotara itzuli da, eta zinemara egokitu da.

Mercè Rodoredaren lana

Egile honen lanari buruz argitaratu diren azterketa ugariek formazio-urteen eta sorkuntza-heldutasunaren artean bereizten dute. Lehenengoan Aloma, Mirall trencat eta Quanta, quanta guerra lanak sartzen dira; bigarrenean, ondoren argitaratutako lanak. Exiliotik aurrera, egilearen ikuspegi literarioa aldatu zen, eta bere ondorengo ekoizpena korronte literario jakin batean sartzea zaila bihurtu zen: La plaça del Diamant, La febre d'or, La mort i la primavera. Katalunyatik aldenduta, Mercè Rodoreda denbora luzez frantsesezko kultur esparruan bizi izan zen, eta bere lana bere obsesio pertsonalen erritmoan garatu zen. Mende hasierako handi idazleek erakartzen zuten bereziki: Virginia Woolf, Joyce, Proust, besteak beste.

Zoritxarrez, Mercè Rodoreda-ren literatur ibilbidea, argi goraka zihoana, frankisten garaipenak, erbesteak eta Bigarren Mundu Gerraren izugarrikeriak geldiarazi zuten. Esperientzia luze horrek bere ondorengo lanetan islatzen da, heldutasun-etapa inauguratuz, ikuspegi teknikotik eta gaiari dagokionez. Mirall trencat kritikari batzuek Rodoredaren onena dela uste dute, bere konplexutasunagatik eta aberastasunagatik. Argumentua ez dago pertsonaia zehatz batzuetan soilik zentratuta, familia osoan baizik. Eleberri hau goiz eta heriotzarena ere bada. Egileak berak, lanarekin batera doan hitzaurre bikain batean, Mirall trencat-en jende asko hiltzen dela dio. Horregatik, bere ikuspegia ez da soilik deskribatzailea.

Obra postumoak: La mort i la primavera ondoren Mercè Rodoredaren beste bi liburu argitaratu dira, baina egileak ahaztutzat edo amaituta ematen zituen lanak dira. Lehena Isabel i Maria izan zen, erbestearen lehen aldian idazten hasi zen lehen lana, eta bi pertsonaia femeninoren bizitza kontatzen du. Isabel i Maria lehen aipatutako krisi literario garaiari dagokio, Vint-i-dos contes-en agerian utzi zena. En Garbí da Mercè Rodoredaren azken lana argitaratua, eta El torrent de les flors egileak bizi-bizirik ezin izan zuen ikusi. Un dia da dudarik gabe antzerki-lan interesgarriena, Mirall trencat-ekin antzeko argumentu-ukitu nabarmenak dituena.

Narratiba 70eko hamarkadatik gaur egunera arte

70eko hamarkada

Lehenik eta behin, idazle guztiak 50-60 hamarkadetako aldaketa soziopolitikoek markatuta zeuden, eta frankismo diktaduraren agonia eta amaierak. Narratibari dagokionez, eleberri-ereduen krisiaren kontzientzia orokorra partekatzen zuten. Orientazio hau zaila zen eleberria idazteko asmoa sustatzeko. Narratiba esperimentalaren adibide onak dira Assaig d'aproximació a Falles fetes foc, L'adolescent de sal, Contra atacades eta Coll de serps. 70eko belaunaldiko eleberri asko belaunaldiaren kronika izaera dute, Terenci Moixek El dia que va morir Marilyn lanarekin ezarritako ereduari jarraituz, eta familiaren barruko egoera klaustrofobikoari erreakzio gisa ihesaren gaian zentratzen dira. Beste eleberrigile batzuek errealitatearen tratamendu mitikoak erakarri zituen, eta haien lanek giza nukleo trinko baten aurkezpena dute ardatz: familia edo herria.

Valentziako narratiba 70eko hamarkadan Katalan kultur mundua baino pixka bat geroago agertu zen. Hamarkada honetan eleberrigile gisa ezagutu ziren beste idazle valentziar batzuk aurreko literatur belaunaldietakoak dira. F. Mira-k, bere lehen eleberria, El bou de foc, 1974an argitaratu zuen. Falles fetes foc-ekin batera, Amadeu Fabregat-ek idatzitakoa, Valentziako Herrialdeko eleberrigintzaren berpizkundearen izenburu fundazionalak dira gerra zibilaren ostean. Geroago, Mirak eleberri historiko bat argitaratu zuen, Borja papa, eta Valentzia hiriari buruzko hiruko ambiziotsu bat: Els treballs perduts, Purgatori eta El professor d'història.

80ko hamarkadatik gaur egunera

Hamarkada honetan Katalan literaturaren bilakaera markatu duten bi faktore daude. Alde batetik, gizarte osoaren bilakaera, gizarte postindustrialetako kultur ekoizpen- eta kontsumo-eredu jakin batzuen alde. Bestetik, Katalan literaturak erakunde-laguntza jakin bat izan duela. Irakaskuntzako derrigortasunak eskola-liburu edo eskolatik erabil daitezkeenen eskari handia sortu du. 80ko hamarkada funtsezkoa izan zen Katalan literaturaren berrikuntzarako eta jarraipenerako. Urte haietan, gerraostean Katalan literaturaren prestigioa ziurtatu zuten idazle handiak desagertu ziren: Mercè Rodoreda eta Salvador Espriu. Aldi berean, erreibindikatu ziren erlatiboki baztertuta egon ziren egileak: Joan Perucho, Joan Brossa eta batez ere Pere Calders. 80ko hamarkadako Katalan literaturaren protagonista nagusia narratiba izan zen, bereziki eleberria, irakurle katalanezko publikoa sortzeko bide pribilegiatua.

Lehen narratiba-mota bat Monzó da, identitatea desegiten duten protagonistekin eta konnotazio sinbolikoz betetako tramarekin. Bigarren mota bat memoria kolektiboaren mekanismoak arakatzen dituena da, eta landa-girokoa. Joera honetan Jesús Moncada eta Maria Barbal dira egile nabarmenenak. 80ko hamarkadatik aurrera genero-eleberria oso praktikatua izan da, publiko zabalagora iristeko bide gisa. Korronte honetan nabarmentzen da Ferran Torrent: La gola del llop, No em prenyeu el comissari, Penja els guants, Buitxaca eta Un negre amb un saxo. Beste eleberrigile garrantzitsu batzuk dira Miquel de Palol eta Jaume Cabré. Lehenak, poeta gisa ezaguna zena, El jardí dels set crepuscles eleberriarekin hasi zen.

Narratiba mendearen azken hirutegian

1975ean, Franco jeneralaren heriotzarekin, espainiarrak errepresiotik askatasunera eramango zituen bidea azkartu zen, diktaduratik demokraziara. Gizarte- eta politika-aldaketak izugarriak izango dira, eta katalanezko literatur merkatu garrantzitsuaren normalizazioa ahalbidetuko dute. Baltasar Porcel eleberri- eta ipuin-egilea da, bidaia-liburuena, iritzi-artikuluena, elkarrizketena eta antzerkiarena. Bere lanean nagusi den ezaugarria mito-errealitate bat sortzea da, bere herria mitifikatzeko eta giza baldintzaren metafora artikulatzeko. Bere lanen artean nabarmentzen dira: La lluna i el Cala Llamps, Els argonautes, Cavalls a la fosca. Terenci Moix, autodidakta, herri-kulturak oso gaztetan erakarri zuen. Interes hauek probokazioarekin eta inkonformismoarekin batera, bere bizitza eta literatur ibilbidea definitzen dute. Bere lana gai probokatzaileak, sexua eta homosexualitatea, modu desinhibituan tratatzen dituen ezaugarria du. Nabarmenak dira La Torre de les Set Llums, Vells vicis, Capitals o el dia que va morir Marilyn.

Jesús Moncada eleberriaren eta ipuinaren eskakizunak perfekzio berarekin kontrolatzeko gai diren narratzaile gutxietako bat da. Bere lanetik nabarmentzen dira Comptes de la mà esquerra eta Camí de sirga eleberriak. Bere narratibaren ezaugarri definitzailea memoriak duen paper zentrala da; eleberriek egitura garbia eta teknika-baliabide finak erabiltzen dituzte.

Carme Riera: Carme Rierak emakume idazle gisa bere egoera onartzen du, emakumeen arazoekiko sentikorra, bere lanetan protagonista femeninoak txertatzeko, emakumeek berezko existentzia-kezkak bizi dituztenak. 1975ean Te deix, amor, la mar com a penyora lanarekin rebelatu zen, eta lan horren ildo berean Jo pos per testimoni les gavines argitaratu zuen. Eleberrien artean nabarmentzen da Dins el carrer blau. Bere ipuin eta eleberri askoren konposizioaren ezaugarri bereizgarria bere lan osoan zehar sistematikoki erabiltzen duen gutun edo postal baten aipamena da. Azkenaldiko eleberriak dira Cap al cel obert eta La meitat de l'ànima.

Jaume Fuster: Jaume Fuster genero beltzeko idazle gisa agertu zen, zinema beltzaren eragina erakusten duena. Frankismoaren errepresioak markatutako garaiak asko eragin zuen. 1972an De mica en mica s'omple la pica argitaratu zuen, eta ondoren La corona valenciana eta Les claus de vidre. Gainera, genero beltzak beste genero batzuk ere landu zituen: L'illa de les tres taronges, L'anell de ferro eta El jardí de les palmeres. Azkenik, aipagarria da La mort de Guillem eleberri-erreportaje harrigarria.

Montserrat Roig: Montserrat Roigek bi arlotan jardun zuen idazten: kazetaritza eta fikzioa. Kazetaritzaren bidez prentsan eta telebistan ahots oso presente bihurtu zen. Narratiba fikzioaren bidez, errealismo-aurrebaldintzak berritu zituen. Bere lanetan nabarmentzekoak dira Els catalans als camps nazis. Fikzio narratiboaren barruan nabarmentzen dira Ramona, adéu eta El temps de les cireres eleberriak.

Maria Antònia Oliver: Maria Antònia Oliverrek Mallorcako problematikara bideratutako eleberriekin hasi zen literaturan, eta genero errondalistiko tradizionalak asko eragin zuen. Bere eleberriak dira Cròniques d'un mig estiu, Cròniques de la molt anomenada ciutat de Montcarrà, El vaixell d'Iràs eta No tornaràs. Irratirako eta telebistarako gidoiak, antzezlanak eta dessinée gidoiak ere idatzi ditu. Unibertsal literaturako klasiko batzuen itzultzailea ere bada, esaterako, Virginia Woolfen Orlando.

Quim Monzó: Quim Monzók lan askotan jardun du: diseinu grafikoan, komikien marrazketan, gerrako kazetari-korresponsal gisa, kantuen letrak idazten, irratiko eta telebistako gidoigile, itzultzaile eta batez ere ipuin-idazle gisa. 1978an Uf, va dir ell ipuin-bilduma argitaratu zuen, eta gero Benzina. La magnitud de la tragèdia lanak heriotza aurreikusitako pertsonaiaren tópikoa erabiltzen du. El perquè de tot plegat lanak sexu-harremanen eta gizon-emakume harreman guztien konbinazio-aukerak tratatzen ditu. 1996an Guadalajara eta 2001ean El millor dels mons argitaratu zituen. Monzóren ipuinen gai-materiala mendebaldeko munduaren egunerokotasuna da, gaur egungo gizarte hedonista, kontsumista eta ideologia gabekoaren erretratua.

Isabel-Clara Simó: Alkoiako idazlea, Bartzelonara joan zena, gaur egungo idazle arrakastatsuenetako bat da. És quan miro que hi veig clar ipuin-bilduma argitaratuz eman zen ezagutzera. Bere eleberrien artean nabarmentzen da Júlia, petrolio-krisiaren garaian langile baten kontakizuna. T'estimo, Marta eleberrian bikote baten arteko zailtasunak kontatzen dira, alaba tragikoki hil ondoren banatzen dena. Beste lan batzuk: La salvatge, Donis, Caníbal eta El meu germà Pol.

Joan Francesc Mira: Gaur egungo valentziar eleberrigile garrantzitsuenetako bat da. Eleberrigile gisa bere lana El vel de foc eta Els cucs de seda lanekin hasten da. Ondoren Els desitjos dels dies eta Viatge al final del fred argitaratu zituen. Ildo esperimental honetan aurkitzen dugu Els treballs perduts (1989), 12 kapitulutan banatutako 12 kulturisten mitoan oinarritua. Irakurlea narratzaile lehenaren kontakizunetik narratzaile bigarrenaren barne-gogoetara igarotzen da. Borja Papa (1996) Roderic Borja-ren autobiografia laburtua da, ondo dokumentatutako datuetan oinarritua, gaur egungo eleberri handietako tzat hartua. Proiektu bateko da Valentzia hiriari buruzko hiruko bat idaztea. La novel·la Purgatori hirukoaren lehen liburukia da. Egileak gizartearen erretratua eskaintzen digu, garai hartan gizartea aurrera egiten badu, okerrera egiten duela. Protagonistak desorientatuak, desegonkortuak dira, gizartearen periferian nahita kokatuak eta mundua salbatzea pentsatu duten batzuk.

Josep Lozano: 1980an El crim de Xermaió eleberria argitaratu zuenean, Valentziako narratiban mugarri bat markatu zuen, garaiko narratibarekiko berritzailea den eleberri historiko bat. Històries naturals (1982) eta Ribera (1990) lanekin, bere narratibaren bi ezaugarri nagusi berreskuratu zituen: baztertzearen gaia eta hizkuntza-birtuosismoaren zaintza. Sorkuntza-isiltasun baten ondoren, El mut de la campana argitaratu zuen. El crim de Germanía (Josep Lozano) eta La Regina de la Pobla de les Monges Pecadrius (Ferran Cremades) lanekin, eleberri historikoaren generoa hasi zen hiru idazle valentziarrekin, Joan M. Monjo, Rafael Escobar, Josep Palomero eta Martí Domínguez barne.