John Locke: Bizitza, Lana eta Empirismoa Filosofian

John Locke: Bizitza eta Lana

BIZITZA ETA LANA

John Locke 1632an jaio zen Wringtonen, Bristol inguruan, eta 1704an hil zen. Alderdi Liberalean militatu zuen, eta Estuardo dinastiaren absolutismoaren aurkako jarrerak Frantzian eta Herbehereetan erbesteratzera behartu zuen. Iraultza Gloriosaren garaipenarekin Ingalaterrara itzuli zen.

Bere pentsamentu politikoak liberalismo modernoaren oinarriak ezarri zituen. Tolerantziaren eta gizon guztien berdintasunaren defendatzaile gisa ezagutzen da historian. Hala ere, Amerikako beltz esklaboen tratu-merkataritzan ere parte hartu zuen, merkataritza horretatik irabazi handiak lortuz. Horrek egiten du azken filosofo handia izatea esklabotzaren defentsan.

Bere Obra Nagusiak

Lan nagusien artean Entendimendu giza-buruari buruzko saiakera azpimarratzekoa da, ezagutzaren teoria enpiristaren lehen ikerketa dena, eta horri esker, historiako pentsatzaile handienetako bat bihurtu zen. Bestalde, Gobernu zibilari buruzko bi tratatuak lanean, bakearen eta gizarte-ordenaren aldeko defendatzaile irmo gisa agertzen da.

Pentsamendu Politikoa eta Erlijioa

Locke-k absolutismo politikoaren aurka egin zuen eta pertsona bakoitzaren kontzientzia erlijiosoaren errespetua defendatu zuen. Era berean, sinesmen erlijioso desberdinen elkartze boluntarioa eta eliza eta Estatuaren arteko bereizketa aldarrikatu zituen. Bere ideiak Montesquieu-k XVIII. mendean jaso zituen, Amerikako iraultzan gauzatu ziren, eta XVIII. mendean absolutismo politikoaren aurka agertu zen liberalismo aurrerakoiaren tendentzia osoan eragin zuten.

Empirismoa: Locke-ren Filosofia

Racionalismotik Empirismorako Bidea

Filosofiarekiko interesa Descartes-en irakurketarekin piztu zen, nahiz eta bere pentsamendua racionalismo kartesiarretik urruntzen den. Ingalaterran XVII. eta XVIII. mendeen artean garatu zen enpirismoa filosofia berria sortu zuen. Racionalismoaren aurrean sortu zen, zeinak dioen gure adimenak edozer ezagutu dezakeela eta bertan ideia berezkoak daudela, eta horietatik abiatuta, metodo deduktiboa egokiro erabiliz, mundua ezagutu eta interpreta dezakegula.

Esperientziaren Lehentasuna

Enpiristentzat, ezagutzaren iturri bakarra esperientzia da, eta hori bera da bere muga. Beraz, arrazoiak ez du dena ezagutu dezakeenik; zentzumenek erakusten dutena ulertzen saia daiteke soilik. Horrela, filosofiak bere ikerketa-eremua behagarrira murriztu behar du, eta metafisikak ez du interesik, ezagutza zentzumenen datuetan oinarritzen baita.

Ezagutzaren Mugak

Ondorioz, ezagutu dezakegun bakarra nola diren gauzak dira, zergatik diren horrela alde batera utziz, zeina ezin baita behatu. Gauzen esentzia, existitzen bada, gure ezagutzatik ihes egiten du.

Eta zientzia naturalak izango dira imitatzeko eredua, racionalisten eredu matematiko-deduktiboaren ordez.

Ezagutzen dena objektu eta banakako indibiduo bereziak dira, soilik zehatza behatzen dugulako (gure auzoko adiskidea eta lapurreta egiteagatik atxilotzen duen polizia ezagutzen ditugu, baina ez dugu gizakiaren esentzia ezagutzen, ezta ona edo txarra, portaera zuzena edo okerra ere, kualitate horiek ez baitira behagarriak). Beraz, ezagutza subjektiboa da, subjektuak sortutako ideietatik abiatzen baita, gauzak zuzenean ezagutzea ezinezkoa delako.