Idealismoaren Garapena: Descartesetik Ortega y Gassetera

Descartes eta Autoritatearen Kritika

Descartes-ek Europako pentsamenduan une bat markatzen du, zeinean pentsalariak autoritatearen irizpidea hausten baitu eta arrazoiaren idealari heltzen baitio. Eskolastikaren eta Aristotelesen filosofiaren aurkako kritika argia da, baina horrek ez du esan nahi bere pentsamendua guztiz originala denik. Izan ere, arrazoi kartesiarrak Platonen filosofiaren bi ideia nagusi ere badauzka:

• Zentzumenen aurkako desfidantza: ezagutzaren oinarri gisa, mundu sentsibleak eta aldakorrak ezin dute ezagutza fundatu.
• Ideien jatorria: Platonentzat ideiek errealitate ontologikoa dute, baina Descartesek ez dio galdera horri heltzen, ideiak gure kontzientziaren edukitzat hartuz.

Aipatzekoa da Aristotelesek arrazionalismoaren aurka egin zuela, ezagutza esperientziatik sortzen dela uste baitzuen, Platonen ideiaren kontrako posizioa.

Idealismoaren Oinarri Gnoseologikoa

Descartesek lehen aldiz planteatzen du idealismoaren arazo gnoseologikoa: subjektuaren nagusitasuna objektuaren gainean, nire pentsamenduan dauden ideien gaineko ni, kontzientziaren nagusitasuna. Gai hau agertzen da Descartes ni-aren ideira iristen denean, bere filosofiaren printzipio dudagabe gisa. Hortik sortzen da galdera: ideiak mentearen zati dira, eta ez dute zertan mundu kanpoko gauzekin lotuta egon.

Descartesentzat, Jainkoa frogatzean, zalantza desagertzen da, eta horrekin batera idealismoa ere bai, horrek esan nahi baitu idealismoa dagoela. Beste garai batzuekin alderatuta, Platon lehen idealista gisa hartzen da, berarentzat errealitatearen funtsa ideiak baitira.

Idealismoaren Bilakaera

Kant-en ondoren, XIX. mendeko filosofia alemana idealismo alemana bezala ezagutuko da. Filosofia kristaua ere idealista da kristauentzat: jatorrizko unean ez dago mundua, Jainkoa baizik, eta hark mundu materiala sortzen du ideietan oinarrituta.

Hegel eta Filosofia Garaikidea

Filosofia garaikidearen hasieran, Hegel da ordezkari nagusia. Hegelek dio errealitatea arrazionala dela, Ideia Absolutuaren garapena baita.

Fenomenologia eta Idealismoaren Gainditzea

XX. mendean, fenomenologia deritzon korronte filosofikoak idealismoaren arazoa konpontzen du: subjektua, objektua eta mundua independenteak direla kontsideratzen du. Fenomenologiaren arabera, pentsamendu oro zerbaiten pentsamendua da, eta ez du zentzurik banaketa horrek.

Ortega y Gasset

Espainiar filosofo Ortega y Gassetek esan zuen idealismoa gainditzea gure garaiaren zeregina dela. Bere jarrera fenomenologiarekin eta existentziarekin lotuta dago. Bere esaldi ezagunenak dioen moduan: Ni naiz ni eta nire inguruabarra.