Hiztegia, Desamortizazioak, Errege-Estatua eta Konstituzioak

ETRE - été        SAVOIR - su

AVOIR - eu        VOULOIR - voulu

ALLER - allé        VOIR - vu

SORTIR - sorti     FALLOIR - fallu

VENIR - venu      LIRE - lu

DEVOIR - du       FAIRE - fait

POUVOIR - pu    PRENDRE - pris

RUE: kalea

FEU: semaforoa

TROTTOIR: espaloia

QUAI: ibaia

PONT: zubia

MAGASIN: denda

a cote        artean

au centre     gertu

en face      urrun

aurrean

DESAMORTIZAZIOAK:

Esku hilak ziren lurrak prozesu baten ondorioz, ondasun nazionalekoak bihurtu arte, lurrak desbinkulatu behar ziren. Era berean, jaurerriak (noble edo elizak lurralde baten zuen erregimena) ezabatu zen.

Ondorioak. Elizak harremana galdu zuen progresistekin eta horren ondorioz, liberal moderatuek 1851ko konkordatua sinatu zuten Vatikanoarekin, non elizak onartuko zuten desamortizazioak hizkuntzan kontrola izatearen truke.

ERREGE-ESTATUA: (M)

• Liberalen joerak orekatzeko
• Antzineko eta Erregimen Berriaren artean oso traumatikoa ez zen trantsizioa lortu
• Subiranotasun nazionala EZ. Gorteek erregearen proposamenak onartzen zituzten. Gizabanakoen eskubideak EZ. Progresistak ez zeuden ados, aldaketa sakonagoak nahi zituzten.

1837ko KONSTITUZIOA: (La pepa - PR)

Bi ganberatan banandu, nazio-subiranotasuna, botere banaketa, sufragio zentsitarioa.

1845eko KONSTITUZIOA (1856 berrezarri)

Biltzeko eskubideen murrizketa, Espainia nazio katolikoa, sufragio zentsitarioa errenta maila gehiago, subiranotasun partekatua

1851EKO KONKORDATUA (VATIKANOA)

• Estatua arduratu zen kleroa mantentzeaz.
• Elizak hezkuntzaren kontrola mantendu zuen.
• Erlijioari eta moralari buruzko lanak zentsuratzeko gaitasuna.

1856ko KONSTITUZIOA (non-nata) (PR)

Nazio-subiranotasuna, milizia nazionala, auzokoek alkatea erabaki, bi ganberatako gorteak, erlijio-askatasuna

ILUSTRATU ERREFORMISTAK: modernizazio zientifiko-teknikoa, erreforma puntualak, gobernu absolutuarekin jarraitu

ILUSTRATU IMMOBILISTAK: kontserbadoreagoak, tradizioaren alde, erreformen kontra

FRANTSESTUAK: espainiar ilustratu kulturadunak, erreforma alde (garai hoberena)

ZORRA: elikagaien prezioak handitu, atzerriko bankuei maileguak, zor publikoko tituluak jaulki, elizaren (1/7)

BAIONAKO ESTATUTUAK: berdintasun fiskala, prentsa askatasuna, gremio eta maiorazkoen abolizioa. Ez zen egin herria ez zuelako modu librean egin

GUERRAREN ONDORIOAK: hildako kopuru handia, suntsipen handia, Espainiako merkataritzarako eta finantzietarako kalte

JUNTA ZENTRALA: Estatuko legezko agintaritza bere egin, Frantziaren aurkako erresistentzia zuzendu, estatuko ordezkariak Cadizko ez ohiko gorteetan biltzeko deia zabaltzea

1812ko KONSTITUZIOA: Herritar guztien berdintasun juridikoa, botere-banaketa, gobernu-mota (monarkia heredagarria), adierazpen-askatasuna (prentsa), gremioen indargabetzea

FERNANDO VII

1812ko konstituzioa abolitu, frantsestuak erbesteratu, prentsa-askatasuna ezabatu eta inkisizioa berpiztu, elizak bere lurrak itzultzeko eskatu baino Fernando uko egin

HIRURTEKO ERREFORMAK: Inkisizioa desegitea, Cadizen onetsitako sistema fiskala ezarri, jaurerriak ezabatu, Askatasunak eta eskubideak legeak berretsi, elizaren kontrako erreformak, iritzi-askatasuna aldarrikatu