Hizkuntzalaritza eta Literatura Klasikoaren Oinarriak: Hizkuntza, Dialektoak eta Antzinako Greziako Antzerkia
Hizkuntzalaritzako oinarrizko kontzeptuak
Hizkuntza: komunitate bateko hiztunek elkarrekin komunikatzeko erabiltzen dituzten tresnak.
Dialektoa: hizkuntza baten aldaera.
Ama hizkuntza: jaiotzetik familiatik jasotzen den hizkuntza.
Hizkuntza ofiziala: estatu batek onartzen eta babesten dituen hizkuntzak.
Hizkuntza maioritarioa edo handia: gehiengoak hitz egiten duen hizkuntza.
Hizkuntza minoritarioa edo txikia: hiztun kopuru txikia duen hizkuntza.
Hizkuntza gutxitua edo minorizatua: ofiziala ez dena edo baztertuta dagoen hizkuntza.
Diglosia: lurralde batean hizkuntza bat funtzio guztietarako erabiltzen den egoera, eta bestea funtzio mailakoetarako soilik.
Hizkuntza homogeneizazioa: hizkuntza bat nagusitzea eta bestea desagertzea edo ahultzea.
Hizkuntza ordezkapena: eremu geografiko batean hizkuntza batek beste baten lekua hartzea.
Pidgin: 2 edo 3 hizkuntza nahasiz sortutako hizkuntza.
Elebitasuna: 2 hizkuntza menperatzen dituen hiztuna.
Eleaniztasuna: gutxienez 3 hizkuntza menperatzen dituen hiztuna.
Hizkuntza komunitatea: hizkuntza bera erabiltzen duen giza taldea.
Erabilera eremua: hizkuntza bat erabiltzen den funtzio edo egitekoa.
Norma, estandarra edo batua: hizkuntza idatzian gutxienez erabilitako eredu ofiziala.
Aldaera, dialektoa edo euskalkia: sinonimoak.
Antzinako Greziako antzerki klasikoa
Literatur sorkuntza distiratsuenetako bat.
Jatorria: Dionisio jainkoaren omenezko jaiak.
Formazioa:
- Hasiera: koro baten dantza eta abestia.
- Ondoren: aktoreen agerpena (haien artean, koroarekin eta zuzendariarekin elkarrizketa).
Azpigeneroak
- Tragedia: ikuslearen hausnarketarako.
- Komedia: ikuslearen dibertsiorako.
Gaiak eta pertsonaiak
Gaiak: pasio humanoak, edozein garaitan ezagutzen direnak. Pertsonaiak: gizakiak (ez heroiak). Gaur egun argumentua jarraitzea zailagoa da, legendak ezagutzen ez direlako (Grezian ez zen hala).
Egileak
Tragedia
- Esquilo: korosaren garrantzia murriztu zen. Bi pertsonaia idealizatu agertzen dira.
- Sófocles: hiru aktore. Pertsonaia gizatiarragoak. Ekintza gehiago.
- Eurípides: pertsonaien gizatiartze handiagoa. Protagonista emakumea.
Komedia
- Aristófanes: ekintza biziagoa, irri egiteko asmoarekin. Ingurunea: Atenasko kaleak. Gaiak: egunerokoko arazoak.
Prosa: fabulak
- Genero berantiarragoa.
- Fabula: animaliek protagonizatutako anekdota labur bat, asmo moralarekin.
- Egilea: Esopo (270 fabula).
- Jatorri komunagatik, fabula indiarrekin paralelismoak.
Epopeia eta poema epikoak
- Epopeia: tradiziozko izaera duen poema narratiboa.
- Poema epikoak: herrien eta heroien istorio legendarioak kontatzen dituzten poemak, mendeetan zehar ahozko tradizioz sortu eta aldatuak. Testu finkorik eta egile bakarrik gabe, eta aldi zehatz batean kokatzerik ez dute.
- Antzinatea: antzinako zibilizazioen historiari ematen zaion izena, bereziki antzinate klasiko greko-erromatarra.
- Epikak gertakari legendario edo fikziozkoak modu objektiboan aurkezten ditu, denbora eta espazio zehatz batean garatuak.