Glukoneogenesia eta fotosintesia: energia-bideak organismoetan
Glukosaren sintesia eta bide metabolikoak organismoetan
Glukoneogenesia: organismo autotrofoek glukosaren sintesia, jakina denez, fotosintesia eta Calvin zikloaren bidez burutzen dute. Heterotrofoetan glukosaren sintesia ez da autotrofoetan bezain funtsezkoa, dietaren bidez hartzen baitute. Horretaz gain, heterotrofoek glukosaren erreserba bat dute (glukogeno moduan), glukosaren eskaera asetzen duena. Organismoak glukosa asko behar duenean (ariketa fisikoan, esaterako) gibeleko glukogenoa hidrolizatzen du. Aparteko egoera batzuetan, hala ere, ohiko glukosa kantitatea ez da nahikoa izaten eta organismoak glukoneogenesiaren bidez glukosa sintetizatu behar du.
Glukogenesia
Glukogenesia glukogenoa sintetizatzen duen bide anabolikoa da, glukosatik abiatuta. Gibelean burutzen da, eta hein txikiagoan giharretan ere. Glukogenoa sortzeko glukosa lehenik fosforilatu egin behar da. Horrela, glukosa-6 fosfatoa da glukogenoaren aitzindaria.
Lipidoen metabolismoa
Lipidoen saponifikatzaileen kasuan, glizerina lortzeko, dihidroxiazetona-3-fosfatoak, NADH entzimaren laguntzaz, glizeraldehido-3-fosfato bihurtzen dira.
Gantz-azidoen sintesia
Gantz-azidoak sortzeko beta oxidazioaren prozesua alderantziz gertatzen da. Azetil-CoA entzimak erreduzituz joaten da, binaka karbonoak irabaziz eta gantz-azidoak sortzen dira. Alderantzizko glukolisitik eta beta oxidaziotik lortutako glizerina eta gantz-azidoak lotuz azilglizeridoak osatzen dira, bai mono-, di- eta triglizeridoak ere.
Fotosintesia
Argi-fasea
Fase honetan landareak eguzkitik datorren argi-energia energia kimiko bihurtzen du. Klorofila izeneko pigmentuak zeregin garrantzitsua betetzen du. Argi-energiaren fotoiek klorofila molekula kitzikatzen dute, eta kitzikapen horren ondorioz klorofilak elektroiak galtzen ditu. Askatutako elektroiak elektroi-garraio kate batean sartzen dira, non molekula bat erreduzitzen den (NADP, kasu honetan) eta ATP ere eratzen den.
Fase aziklikoa
Fotoiak fotosistema II-n erortzen dira, bi elektroi kitzikatuz eta askatuz, lehen elektroi-hartzailera (feofitina) pasatzen direnak. Elektroiak lehen elektroi-emailea (Z emailea) berriz betetzen du, uraren fotolisitik datozen elektroiekin. Fotolisiaren protoiak tilakoidearen barnean metatzen dira, eta oxigenoa askatzen da.
Fase ziklikoa
Fase argi edo fotokimiko ziklikoan fotosistema I soilik parte hartzen du, elektroien fluxu edo ziklo bat sortuz, eta bueltaka bakoitzean ATP sintesia gertatzen da. Fotosistema II parte hartzen ez duenez, ez dago uraren fotolisirik, eta beraz ez da NADP+ erreduzitzen ez oxigenoa askatzen (anoxigenikoa). ATP soilik lortzen da.
Ilunpeko fasea
Aurreko fasean sortutako ATP eta NADPH erabiltzen dira glukosa edo beste gluzido batzuk sortzeko, atmosferako CO2-tik abiatuta. Fase honetan landareak ez du argirik behar. Karbono dioxidoaren finkapena Calvin zikloaren bidez burutzen da.
Fotorrespirazioa
Ingurune beroa eta lehorra denean, landareek ur-galera saihesteko hostoetako estomak ixten dituzte. Karbono dioxidoa ugari dagoenean, RuBisCO entzimak (karboxilasa gisa) konposatu kimikoa Calvin zikloan sartzen du eraginkortasun handiz. Hala ere, hostoan karbono dioxidoaren kontzentrazioa oxigenoarena baino nabarmen txikiagoa denean, entzima bera oxigenoarekin erreakzionatzen da (oxigenasa gisa), karbono dioxidoaren ordez. Erreakzio hau fotorrespirazio prozesuaren lehen fasea da, non glusidoak karbono dioxidoan eta uran oxidatzen diren argiaren presentzian. Prozesu honek energia-galera nabarmena dakar, ez baita ez NADH ez ATP sortzen.
C4 landareak
Klima tropikaleko landareetan, non fotorrespirazioak arazo larria izan dezakeen, karbono dioxidoa harrapatzeko prozesu desberdina gertatzen da. Karbono dioxidoarekin azido oxalazetikoa sortzen da, lau karbonoz osatua (hortik datorkio C4 landareen izena).
Kimiosintesia
Badira fotosintesia egin gabe materia organikoa materia ez-organikotik lortzeko gai diren zenbait bakterio autotrofo. Organismo hauek kimioautotrofoak dira, eta bide metabolikoa kimiosintesia da. Calvin zikloaren bidez CO2 finkatzen dute, energia konposatu ez-organikoen oxidaziotik lortuz.