Glosario de termos históricos da Península Ibérica: da Antigüidade ao Imperio Hispánico

Glosario de termos históricos da Península Ibérica

AULA REGIA: É a asemblea principal da monarquía visigoda, composta polo rei, os nobres de palacio (magnates), algúns duques, condes, bispos e eclesiásticos. Nela tomábanse decisións importantes para o pobo visigodo. Intervían na elección do monarca, seguindo en parte os criterios fixados polos concilios de Toledo. Un organismo cuxa creación se atribúe a Leovigildo e que resultaba fundamental para o rei na Hispania visigoda, xa que colaboraba con el no goberno, a lexislación e a administración da xustiza.

BÁRBAROS

Pobo que non pertencía ao Imperio romano; por excelencia, os xermanos. En especial, pertencente a algún dos pobos de Europa e Asia que ocuparon o Imperio romano no século V. Cada un dos pobos que invadiron o Imperio romano. Os bárbaros eran pobos do centro e norte de Europa que invadiron o Imperio romano nos séculos III-V; os principais foron os visigodos, os vándalos, os alanos, os ostrogodos, os lombardos, os francos, os anglosaxóns e os borgoñóns.

CASTRO

Poboado fortificado celta, polo xeral prerromano, aínda que existen exemplos posteriores que perduraron ata a Idade Media. Existentes en Europa e propios de finais da Idade do Bronce e da Idade do Ferro. Atópanse con frecuencia na Península Ibérica, en particular no noroeste coa cultura castrexa e na meseta coa cultura das Cogotas.

CONVENTUS

Significa asemblea ou reunión. Con esta palabra (ou coa española convento) designábanse as reunións conxuntas de romanos e indíxenas, que aconsellaban ao gobernador na administración da xustiza. Estas reunións realizábanse en diversas localidades, que por iso se chamaban conventus ou conventus iuridici. O gobernador provincial ou legado realizaba as súas funcións xurídicas itinerantes anuais en cada unha das sedes destes conventus, en datas fixas, usualmente non no verán.

ECONOMÍA PREDADORA

GUERRAS CÁNTABRAS

Coñécense como Guerras cántabras os enfrontamentos entre o Imperio romano e os distintos pobos ástures e cántabros que habitaban o territorio coñecido xa polos antigos romanos como Cantabri, ao norte da Península Ibérica. Período: 29 a. C. – 19 a. C.

MEGALITISMO

Documento no que se recolle a concesión outorgada polo monarca ou polo señor das terras despoboadas aos novos habitantes dun lugar, e que regula e establece as normas e condicións polas que se rexerá a vida xurídica da comunidade no futuro.

MARCA HISPÁNICA

A Marca Hispánica era o territorio comprendido entre a fronteira político-militar do Imperio carolinxio co Al-Ándalus e os Pireneos, desde finais do século VIII ata a súa independencia efectiva en diversos reinos e condados.

MESTA

O Honrado Concejo de la Mesta foi unha asociación de pastores e gandeiros de León e Castela creada en 1273 por Afonso X o Sabio, á cal outorgou importantes privilexios, como quedar eximidos do servizo militar e tamén de testemuñar nos xuízos e, o máis importante, dereitos de paso e pastoreo. A Mesta foi considerada unha das agrupacións corporativas ou gremios máis importantes de Europa na Idade Media e o primeiro gremio gandeiro.

MOZÁRABE

Recibiron o nome de mozárabes os cristiáns nativos que viviron na Spania musulmá entre os séculos VIII e XV, baixo o goberno de monarcas ou gobernadores de relixión musulmá. Aínda que non se chegaron a converter ao islam, adoptaron elementos da lingua e da cultura árabes.

PRESURA

A presura é unha forma de apropiación territorial que se documenta entre Galicia e o Alto Aragón, a partir de finais do século VIII. A maior parte dos testemuños aparecen nos séculos IX e X, aínda que se atopan tamén en séculos posteriores.

TAIFAS

O termo taifa, no contexto da historia ibérica, refírese a un principado musulmán independente, un emirato ou pequeno reino existente na Península Ibérica tras o fin do Califato de Córdoba dos omeias en 1031. O termo deriva da expresión árabe muluk at-ta'ifa, «os reis das facciones».

CONVERSO

Persoa convertida ao cristianismo (catolicismo), especialmente musulmáns e xudeus. Xudeoconverso é o nome que recibe o xudeu que se converteu a outra relixión. Nos reinos cristiáns da Península Ibérica as conversións masivas de xudeus ao cristianismo, na súa maioría forzadas, tiveron lugar nos anos que seguiron ás terribles matanzas de xudeus de 1391 e nos catro meses de 1492 que os Reis Católicos deron de prazo para a expulsión dos xudeus da Coroa de Castela e da Coroa de Aragón, e nos anos seguintes, cando varios miles de xudeus retornaron e bautizáronse.

GRAN ARMADA

A Armada Invencible (tamén Grande e Felicísima Armada ou Gran Armada) é o termo que se utiliza habitualmente para designar unha flota naval que en 1588, dentro da chamada Guerra Anglo-española de 1585-1604, foi enviada polo rei Filipe II de España para a invasión de Inglaterra, gobernada entón por Isabel I, co obxectivo de derrocala, instaurar na illa de novo o catolicismo, evitar a axuda de Inglaterra á independencia dos Países Baixos (por entón baixo dominio español) e sufocar os ataques piratas ingleses ás expedicións marítimas españolas e ás súas colonias.

MOURISCO

Mouriscos (palabra que deriva de mouro) era o nome dado aos españois musulmáns bautizados despois da política pragmática dos Reis Católicos do 14 de febreiro de 1502. Foron numerosos no Baixo Aragón (actual provincia de Teruel) e no sur do Reino de Valencia. En Castela eran poucos, a xulgar polos datos que chegaron das contas de contribución (un tipo de imposto), excepto no Reino de Granada.

TERZOS

Un terzo era unha unidade militar do Exército español durante a época da Casa de Austria. Os terzos foron famosos pola súa resistencia no campo de batalla, formando a elite das unidades militares dispoñibles para os reis de España da época. Foron a peza esencial da hexemonía terrestre e, en ocasións, tamén marítima do Imperio español. O terzo considérase o renacemento da infantaría no campo de batalla e compárase moito coas lexións romanas ou as falanxes de piqueiros macedonias.

UNIÓN DE ARMAS

A Unión de Armas foi unha proposta política proclamada oficialmente en 1626 polo Conde-Duque de Olivares, valido do rei Filipe IV, pola que todos os «Reinos, Estados e Señoríos» da Monarquía Hispánica contribuirían en homes e en diñeiro á súa defensa, en proporción á súa poboación e á súa riqueza. O Conde-Duque pretendía facer fronte así ás obrigacións militares que a Monarquía da Casa de Austria contraera desde o inicio en 1618 da Guerra dos Trinta Anos e tralo fin da «Tregua dos Doce Anos» en 1621, que renovara a que se chamaría Guerra dos Oitenta Anos, sostida cos rebeldes das Provincias Unidas dos Países Baixos.