Gerraostea Euskadin: Erregimena, Errepresioa, Oposizioa

1. Gerraostea eta erregimenaren hastapenak

1937ko ekainaren 19an Bilboko altzairu-lantegi gerrikoaren erortzeak gerra amaitzera eraman zuen, baina borrokak Santoñako Ituna sinatu arte jarraitu zuten. Une horretatik aurrera, bi bando bereizi ziren: garaileak eta garaituak.

Gerraosteko ondorio nagusiak

Euskadin gerraosteko funtsezko ondorioak honako hauek izan ziren: atxiloketak, prozesuak, fusilamenduak, espetxeratzeak, exilioa eta ondasunen konfiskazioa. Hala ere, errepresio handia ez zen guztiz eten gerra amaitu arte.

Urte gogorrak eta ekonomia

Gerraosteko urteak ekonomikoki oso gogorrak izan ziren. Egoera hori Gerra Zibilaren ondorioak eta autohornikuntzaren neurriak direla-eta sortu zen. Gosea izan zen, eta Bigarren Mundu Gerraren bilakaeraren itxaropen urteak izan ziren. Erbestean zeuden euskal oposizioko kideek Estatu Batuetara hurbildu ziren, eta barruan azpimarratzekoa izan zen Baionako Ituna.

2. Araubidea finkatzea eta haren ondorioak

Gerra hotzak euskal oposizioaren itxaropenak eten zituen: Franco mendebaldeko potentzien aliatu bihurtu zen antikomunismoagatik. Oposizioak saiatu ziren dinamika hori hautsi eta erreakzionatzeko, adibidez 1947ko erreferendumean eta 1951eko grebetan parte hartu zuten. Hala ere, ahalegin horiek alferrikakoak izan ziren eta ez zuten babesik lortu; errepresioak barne oposizioa zapaldu zuen eta gobernu frankistak 1950eko hamarkadan nazioartean onarpena lortu zuen.

Euskal ekimen politikoak eta barne gatazkak

Erreakzionatzeko beste ahaleginetako bat Euskal Mundu Biltzarra izan zen. Helburu nagusiak honakoak ziren: Eusko Jaurlaritzaren legitimazioa berreskuratzea eta Euskal estatuaren eta Baionako Itunaren aldarrikapena. Arrakasta oso erlatiboa izan zen, sortu ziren desadostasunengatik: Espainiako indarrek autonomiarako babesik eman ez zuten, euskal oposizioan zegoen talde komunista batzuk kanporatu ziren eta EAJn barne disentsio gogorrak sortu ziren.

Euskal Herriko Eliza ere erregimen frankistaren kontrolpean egon zen; hala ere, klandestinitatean apaiz eta erlijioso asko nazionalismoaren aldekoak izan ziren. Erbesteko Eusko Jaurlaritza Pariseko Ituna sinatu zuen 1957an.

3. Oposizio baten sorrera

Egoera politikoek denboran zehar bilakaera izan zuten, eta nazioarteko legitimazioa sendotu zen urtetan. Oposizioa hasieran ahula bazen ere, indartu egin zen pixkanaka.

Ekonomia eta politika

Maila ekonomikoan, Opus Dei-ko teknokratek garrantzia hartu zuten. Desarrollismoaren garaiak hasi ziren, emaitza ekonomiko positiboak dakartzaten bitartean ondorio negatibo batzuk ere eragin zituzten, hala nola urbanizazio masiboa eta kutsadura.

Oposizio mugimenduaren egitura

Oposizio-mugimendu tradizionala honako puntu hauen inguruan egituratu zen:

• Belaunaldien arteko erreleboa
• Estrategia berriak (adibidez, sindikatu ofizialetan infiltratzea)
• Kooperatibismoaren hastapena
• Grebak eta mobilizazio gehiago
• Neurri liberalizatzaileak
• Hedabideen erabilera eta, batzuetan, manipulazioa

Laburbilduz, gerraosteko urteek eragin handia izan zuten Euskadiko egitura sozialean eta politikoan: errepresioa, erbestea eta desadostasun politikoek egun asko markatu zituzten, baina era berean oposizioak berreraikitzen eta egokitzen joan zen.