Hasiera / Apunteak / Gaztelania /

Galegoko gramatika: pronomeak, perífrasisak eta morfologia

Gaztelania6,79 KB

Pronomeak

OI OD Reflexiboa

Me, me, me

Che, te, te

Lle, o, lo, no/a, la, na, se

Nos, nos, nos

Vos, vos, vos

Lle, os, los, nos/as, las, nas, se

·Te: hirugarren pertsonara jartzean, sortzen den pronomea (lo, no) bada, bigarren pertsonan te izango da.

·Che: hirugarren pertsonara jartzean, sortzen den pronomea lle bada, bigarren pertsonan che izango da.

O (lo, no), a (la, na), os (los, nos), as (las, nas)

1. Aditzaren aurretik doazenean o erabiltzen da.

2. Aditzaren ondoren doazenean:

  • O, a, os, as: aditzak diptongoa osatzen ez duen bokalez edo -r edo -s ez den kontsonanteaz amaitzen denean: cántao.
  • Lo, la, los, las: aditzak -r edo -sz amaitzen denean: cantalo.
  • No, na, nos, nas: aditzak diptongoz amaitzen denean: canteino.
  • Lle/lles: OI: xa lles falei de ti.
  • Nos: ela viunos.
  • Vos: prestáronvos o libro.

Perifrasi temporalak

Etorkizuna

  • IR + INFINITIBOA: vou ir de vacacións
  • HABER(DE) + INFINITIBOA: Heivos traer algo de Sarria

Berehalakotasuna

  • ESTAR A/PARA + INFINITIBOA: Aínda non veu, mais está a chegar
  • QUERER + INFINITIBOA (etorkizun berehalakoa): Mira, quere chover
  • PRET. HABER(DE) + INFINITIBOA (gertatzear zegoen baina gertatu ez zena): Houben caer ao chan

Perifrasi modalak

Derrigortasuna

  • HABER QUE + INFINITIBOA: Hai que portarse mellor
  • TER QUE/DE + INFINITIBOA: Tes que/de saír máis cedo
  • DEBER(DE) + INFINITIBOA: Debe (de) mellorar para aprobar

Hipotesia

  • DEBER (DE) + INFINITIBOA: Aquí debe (de) vivir un gaiteiro
  • PODER + INFINITIBOA: Pode mellorar o tempo

Perifrasi aspektualak

Iraunkorrak (imperfektiboak)

  • SER A + INFINITIBOA: Todos eran a querer saír por alí
  • ESTAR A + INFINITIBOA: Estamos a ter mala sorte
  • ANDAR A + INFINITIBOA: Andan a facer unha ponte
  • SEGUIR A + INFINITIBOA: Seguía a orballar
  • LEVAR A + INFINITIBOA: Leva a traballar desde as seis
  • IR A + INFINITIBOA: Sempre vai a correr polo xornal
  • VIR A + INFINITIBOA: Veño a ler un libro diario
  • ESTAR + XERUNDIOA: Estamos sendo os mellores
  • ANDAR + XERUNDIOA: Andan pintando o garaxe
  • SEGUIR + XERUNDIOA: Segue saraibando
  • LEVAR + XERUNDIOA: Leva conducindo desde a mañá
  • IR + XERUNDIOA: Sempre vou conducindo eu
  • VIR + XERUNDIOA: Veño lendo un libro á semana

Perfektiboak

  • ACABAR DE + INFINITIBOA: Acabo de apagar o móvil
  • DEIXAR DE + INFINITIBOA: Deixa de te queixares
  • VIR DE + INFINITIBOA: Veño de estudar Matemáticas
  • DAR + PARTIZIPIOA: Non dei lido o libro para onte
  • LEVAR + PARTIZIPIOA: Xa levo lidos tres libros
  • TER + PARTIZIPIOA: Cando chegue xa teño acabado

Hasierakoak (inkoatiboak)

  • BOTAR(SE) A + INFINITIBOA: Botouse a chorar sen motivo
  • COMEZAR/EMPEZAR A + INFINITIBOA: Comezou a dicir parvadas e marchamos
  • DAR EN + INFINITIBOA: Deu en ler novelas do oeste
  • ROMPER A + INFINITIBOA: A pota rompeu a ferver
  • SOLTARSE A + INFINITIBOA: Soltouse a falar moi noviña
  • PÓR / POÑER(SE) A + INFINITIBOA: Púxenme a contar ovellas

Amaierakoak (terminatiboak)

  • VIR A + INFINITIBOA: Por fin veu a saberse a verdade
  • CHEGAR A + INFINITIBOA: Chegará a facer unha boa obra
  • ACABAR POR + INFINITIBOA: Acabei por entrar dentro

Errepikakorrak (iteratiboak)

  • VOLVER A + INFINITIBOA: Se mo volves contar igual, créote
  • TER + PARTIZIPIOA: Eu xa teño estado alí

Morfologia eta hitz-eraketa

Frasea: aditzik gabea. Esaldia: aditzarekin.

Hitzak morfemaz osatuta daude:

  • Erroa: esanahia ematen du.
  • Afixoak: erroari eranstean hitz berriak sortzen dira.

Morfema flexiboak: kategoria gramatikalak adierazten dituzte.

Morfema deribatiboak: hitz berriak sortzen dituzte: aurrizkiak eta atzizkiak.

Hitzak: aldaezinak, aldakorrak, sinpleak, konposatuak, parasintetikoak (atzizkia + aurrizkia).

Hitz-eraketa: deribazioa, konposizioa, laburtzea, siglak eta akronimoak.

Esaldi konposatuen motak

  • Kopulatiboa: e
  • Disjuntiboa: ou
  • Banatzailea: aukera txandakatzaileak, ez bereizgarriak.
  • Aditzkoa: bi kide, zerbait kontrakotasun.

Se

  • Erreflexiboa: OD
  • Erreziprokoa: batak besteari
  • Pronominala: aditz pronominala
  • Pasiba erreflexua: sux + predikatua
  • Aktiboa inpertsonala: kide bakarra

Hiperonimoak eta hiponimoak

Hiperonimoak (animal), hiponimoak (perro) eta kohiponimoak.

Definizioak

Izenak

  • Konkretuak: hiperonimoa + ezaugarriak.
  • Abstraktuak: 1. adjektiboetatik: ... den kalitatea. 2. aditzetatik: ekintza, ... ondorioa. 3. izenetatik: ... den jarrera.

Adjektiboak

  • Izenetatik sortuak: ... dena.
  • Aditzetatik sortuak: ... egin daitekeena.

Adberbioak

Izen + ... (con + subst.).

Aditzak

Sinonimoa + azalpena.

Deskargatu

PDF Word HTML