Fronte Popularraren Programa eta 1936ko Euskadiko Estatutuaren Analisia

Fronte Popularraren Programaren Azterketa (1936)

Testuaren Sailkapena

Gure aurrean dugun testua Fronte Popularraren programa da. Formari dagokionez, testu zirkunstantziala da, eta edukiari erreparatuz, politikoa, neurri ekonomiko-sozialak aipatzen baititu. Jatorri historikoko lehen mailako iturria da. Egilea Fronte Popularra da, beraz, egile kolektiboa da. Hartzailea, berriz, publikoa da, bereziki ezkerreko hautesleei zuzendua. Helburua koalizioak adostutako programa plazaratzea zen. Madrilen idatzi zen, 1936ko urtarrilaren 16an, Biurteko Beltzaren azken urteetan.

Programaren Analisia

Analisiarekin hasteko, sarreran Fronte Popularrak 1936ko hauteskundeetarako programa komun bat adosteko konpromisoa hartzen duela ikus dezakegu. Bigarren eta hirugarren paragrafoetan, 1933ko azaroko hauteskundeen ondoren delitu politiko-sozialengatik (1934ko iraultzaileak) espetxeratutakoei amnistia ematea proposatzen da, baita 1931ko Konstituzioaren atal guztiak berreskuratzea ere. Laugarren eta bosgarren paragrafoetan, errepublikarrak sozialisten neurri ekonomikoen aurka agertzen dira, bereziki lurraren nazionalizazioaren kontra, nahiz eta nekazarientzat neurriak hartzeko beharra onartu. Hori dela eta, nazionalizazio proiektua atzera bota zen. Azkenik, seigarren paragrafoan, bi alderdiek Errepublika ulertzeko dituzten ikuspegi desberdinak azaltzen dira. Langile klasearen errepublika izan beharrean, askatasun demokratikoen errepublika bat ezarriko da, langileen bizi-baldintzak hobetzeko helburuarekin, baina haien kontrol zuzenik gabe (sozialistek nahi zutenaren aurka).

Testuinguru Historikoa eta Garrantzia

Testu honek garrantzi handia izan zuen, Fronte Popularrak gobernua berreskuratu baitzuen. Programa moderatua izan arren, garaiko polarizazioak alderdien arteko norgehiagoka sakondu zuen, errepublikarren eta sozialisten artean. Alderdi ezkertiarren arteko desadostasun ideologikoak agerian utzi zituen hasieratik, baina, hala ere, akordioa lortu zen. Ezkerreko eta eskuineko indarrak muturreraino eraman ziren, gerra giroa nagusituz. Azkenean, eskuineko taldeak eta armadaren zati bat II. Errepublikako gobernu demokratikoaren aurka altxatu ziren. Gerra Zibilaren eztandak Errepublikaren amets demokratiko eta aurrerakoiak eten zituen, eta Francoren diktadurak 1939tik aurrera lortutako guztia deuseztatu zuen, 40 urtez aurrerapauso horiek desagerraraziz.

1936ko Euskadiko Autonomia Estatutuaren Azterketa

Testuaren Sailkapena

Aztergai dugun bigarren testua 1936ko Euskadiko Autonomia Estatutua da. Sailkapenari dagokionez, testu juridikoa, politikoa eta historikoa (lehen mailakoa) da. Egilea 1936ko otsaileko hauteskundeen ondoren Gorteetan eratu zen parlamentu-batzordea izan zen, Indalecio Prieto buru eta Jose Antonio Agirre idazkari zirela. Hartzailea publikoa da, lege bat den heinean, baina bereziki euskal herritarrei zuzendua. Helburua Euskal Autonomiaren jardunbidea antolatzea zen. Testua 1936ko urriaren 7an onartu zen. Gerra Zibila hasita zegoenez, estatutua azkar onartu behar izan zen, euskal probintziek Errepublikaren alde egin zezaten.

Estatutuaren Analisia eta Ideia Nagusiak

Testuaren analisian, ideia nagusia Diputatuen Kongresuak Euskal Herrirako autonomia estatutua onartu izana da. Hiru atal nagusi nabarmentzen dira:

• 1. Artikulua: Euzkadi izeneko eskualde autonomoa zehazten da, Araba, Bizkai eta Gipuzkoak osatua. Probintzia bakoitzak bere autonomia izango zuen gobernatzeko, eta elebitasuna onartzen zen.
• 5. Artikulua: Polizia propioa sortzea aurreikusten zen, barne-babes juridikoa eta ordena publikoa bermatzeko.
• 10. Artikulua: Euskal Herriko boterea herrian sortzen zela eta 1931ko Konstituzioaren eta Estatutuaren arabera gauzatu behar zela ezartzen zen. Organo legegilea sufragio unibertsalaren bidez hautatu behar zen, eta organo betearazleak haren konfiantza izan behar zuen. Presidenteak (Lehendakariak) Errepublikarekiko harremana kudeatzen zuen.

Beste hainbat gai ere aipatzen ziren: gerraren baldintza bereziak zirela eta, behin-behineko gobernuak aginpide osoa izango zuen. Gainera, lehendakaria aukeratzeko, zinegotziak hurrengo zortzi egunetan bilduko ziren, eta Bizkaiko gobernadore zibilak egiaztatuko zuen prozesua.

Testuinguru Historikoa eta Garrantzia

Testu honen garrantzia azpimarratzekoa da, 1936ko Estatutua II. Errepublikako euskal bizitzaren giltzarrietako bat izan baitzen, bai alderdi abertzaleentzat (autonomiaren bidea ireki zuelako), bai ezkerrarentzat (euskal probintziak II. Errepublikan txertatzeko modua izan zelako). Horrez gain, Euskal Herriak foruak ezeztatu zirenetik desiratzen zuen autonomia lortu zuen. Hala ere, estatutuak bederatzi hilabetez baino ez zuen iraun, 1937an tropa nazionalek Bizkaia hartu zuten arte. Autonomia ez zen berreskuratuko 1979ko Gernikako Estatutua onartu arte, frankismoa amaitu ondoren.