Euskararen Gramatika eta Testu Analisiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Deskribapen Testua: Sailkapena eta Egitura

Deskribapen testuen sailkapena eta ezaugarriak:

• Zientifiko-teknikoa: zientifikoa, teknikoa, soziala.
• Literarioa: erretratua, deskribapen fisiko-psikikoa.

Deskribapen Egitura eta Teknikak

Egitura: gaia, azpigaia, hedapenak (kalifikatzaileak, funtzionalak), markoa (denbora eta lekua).

Ordena: Deskribapen ordena.

Testuinguruarekiko lotura: Nork idatzi du? Ikuspegia? Helburua? Nori zuzendua?

Teknikak: estatikoa - dinamikoa, errealista - idealizatua, inpresionista - espresionista, sinesgarria - fantastikoa.

Narrazio Testua: Egitura eta Elementuak

Narrazioaren Oinarrizko Osagaiak

Egitura: hasierako egoera, arazoa, ekintzak, ondorioa, bukaerako egoera.

• Gaia (motza) eta Argumentua.
• Narratzailea: orojakilea, objektiboa, aktorea.
• Denbora: lineala, in media res, atzekoz aurrera.
• Erritmoa: hedakorra, kondentsatua.
• Pertsonaiak.
• Diskurtso mota: estilo zuzena, zehar-estiloa.
• Sinesgarritasuna.

Kohesioa: Testuaren Lotura Prozedurak

Testuko zatiak elkarrekin lotzen dituen prozedurari deritzogu.

• Pronominalizazioa: pertsona-izenordainak, aditzondoak, makulu-hitzak.
• Ordezkapen Lexikala: sinonimia, hiperonimia, hiponimia, perifrasia (azalpena), munduaren ezaguera zientifikoa (entzklopedikoa).
• Bestelakoak: Elipsia, Determinazioa (determinatzaileak), Hitzen errepikapena, Antolatzaileak, Lokailuak (eta, edo).

Euskalkien Sailkapen Historikoa

Bonaparte (XIX. mendea)

• Mendebaldekoa: Bizkaiera.
• Erdialdekoa: Gipuzkera, Lapurtera, Nafarrera.
• Ekialdekoa: Zuberera, Ekialdeko Behe Nafarrera, Mendebaldeko Behe Nafarrera.

R.M. Azkue (XX. mendea)

• Bizkaiera, Gipuzkera, Goi-Nafarrera, Behe Ekialdeko Nafarrera, Erronkariera, Lapurtera, Zuberera.

Koldo Zuazo (1997)

• Mendebala, Erdialdea, Nafarrera, Lapurdi eta Nafarroa Beheko hizkerak, Zuberera, Ekialdeko Nafarrera.

Euskal Deklinabidea: Kasu Nagusiak

Nor

Absolutiboa

Nork

Ergatiboa

Nori

Datiboa

Non / Norengan / Zertan

Inesiboa

Nongo

Leku-denborazkoa

Nora / Norengana

Adlatiboa

Noraino / Norenganaino

Adlatibo Bukatuzkoa

Norantz / Norenganantz

Adlatibo Bide Zuzenekoa

Nondik / Norengandik

Ablatiboa

Norik

Partitiboa

Noren

Edutezkoa

Norekin

Soziatiboa

Nortaz

Instrumentala

Norengatik

Motibatiboa

Norentzat

Destinatiboa

Nortzat

Prolatiboa

Testu Ezaugarri Orokorrak

• Testu-tipoa (adibidez, narrazioa)
• Testu-mota (adibidez, iritzi-artikulua)
• Erregistroa
• Elementu paratestualak
• Erabilera-eremua
• Intentzioa

Perpaus Menderakuntza eta Funtzioak

Menderagailu nagusiak eta haien funtzioak:

• Denborazkoa: Noiz? (Aditzlaguna)
• Moduzkoa: Nola? (Aditzlaguna)
• Konparazioa: (Aditzlaguna)
• Helburuzkoa: Zertarako? (Aditzlaguna)
• Kausazkoa: Zergatik?
• Baldintzazkoa
• Kontzesiboa: Nahiz eta (aunque)
• Kontsekutiboa: Ondorioa
• Konpletiboa: Osagarri Zuzena (O.Z.)
• Zehar Galdera
• Erlatiboa: -en

Axularren Gero (1643)

Argitalpen urtea: 1643

Nori zuzendua: Bertrand Etxautz.