Euskal Literaturaren Giltzarriak: Idazle eta Mugimenduak

Txomin Agirre: Euskal Eleberrigintzaren Aitzindaria

Jaiotza eta Jatorria: 1864an jaio zen Zumaian, Euskal Herrian.
Erakundea: Euskaltzaindiko kide izan zen.
Eleberriak eta Estiloa:
- Bere eleberrien artean, batzuk laburrenak dira, beste batzuk, berriz, luzeenak.
- Bi eleberri garrantzitsuenetatik, bat laburrenen artean kokatzen da.
- Bere lanetan kostunbrismoa nabarmentzen da, garaiko ohiturak eta bizimodua islatuz.
- Manikeismoa ere presente dago bere obretan, ongiaren eta gaizkiaren arteko dikotomia argia erakutsiz.
Obra Nagusiak:
- Kresala (1906): Itsas giroko eleberri kostunbrista.
- Garoa (1912): Gipuzkeraz idatzia, baserri giroko bizimodua deskribatzen du.
Gaiak:
- Hiru gai nagusi jorratzen ditu, horietako batzuk garrantzi ertainekoak dira.
- Hiriaren eta herriaren arteko tentsioa gai garrantzi ertainekoa zen bere obretan.
- Moralismoa eta manikeismoa dira bere lanetako gai nagusienetakoak.

Euskal olerkigintzaren pizkunde garaia XX. mendearen hasieran gertatu zen, hainbat faktorek bultzatuta.

Pizkundearen arrazoiak:
- Pizkundea garrantzi ertaineko arrazoi bati esker gertatu zen, eta helburu zehatz eta laburrekin.
- Aitzolen eragina oso handia izan zen.
Idazle nagusiak: Orixe izan zen garaiko olerkari garrantzitsuenetako bat.
Garaiaren ezaugarriak:
- Erromantizismotik aldendu eta galdera existentzialak jorratu zituzten.
- Goi-mailako hizkuntza eta estilo landua erabili zuten.
- Ezaugarri hauek ez ziren nagusi: kultura herrikoia, galdera erretorikoak, aurreko garaiko poeten ezaugarri nabarmenenak.
- Kezka existentzialista garrantzi ertainekoa zen, eta elitismoa oso nabarmena zen.

Jaiotza eta Heriotza: 1905ean jaio zen. Gerra Zibilean hil zen.
Lanbidea: Kazetaria izan zen.
Obrak eta Estiloa:
- Bere obretan bide berriak ireki zituen.
- Poesiaren egitura garaiko joeretara egokitu zuen.
- Aranaren proposamenek eragin handia izan zuten bere lanean.
- Europar joerak bereganatu zituen, garaiko idazlerik modernoenetakoa bihurtuz.
- Bere poesian sinboloak ugariak dira.

Izena eta Ikasketak: Jose Maria Agirre “Lizardi” (1896-1933). Zuzenbidean lizentziatua.
Eragina eta Obrak:
- Lizardiren eragina oso handia izan zen euskal literaturan.
- Obra nagusiak ere oso garrantzitsuak dira.
- Garaiko olerkigile askorentzat estilo-eredu izan zen.
- Oso garrantzitsua zen elipsien erabileran.
- Bere gai nagusietako bat izadia zen.

Jaiotza eta Heriotza: 1925ean jaio zen eta suizidatu egin zen.
Euskal Kulturan:
- Miranderen eragina euskal kulturan hasieran txikia izan zen.
- Ez zuen arrakasta handirik izan bere garaian.
- Ez zen euskaltzale tradizionala.
Pentsamendua eta Estiloa:
- Jon Mirandek pentsamendu konplexua eta sakona zuen.
- Filosofo handien pentsamenduari jarraituz, lan sakonak idatzi zituen.
- Bere eragina denboran luzatu zen.
- Ikuspegi kritikoa zuen euskal kulturari buruz.

Abertzaletasuna: Abertzale sutsua izan zen.
Hizkuntzalaritza: Aberrian hizkuntzalaritzan nabarmendu zen.
Idazlanak eta Gaiak:
- Txillardegik lan laburrak ere idatzi zituen.
- Hizkeraren garrantzia azpimarratu zuen bere lanetan.
- Euskal literaturan teknikari berritzaileetako bat izan zen.
- Bere lanetan kezka existentzialak areagotu zituen.
- Hizkuntza sinplea erabiltzen zuen batzuetan.
Eleberri Nagusiak:
- Leturiaren egunkari ezkutua (1957): Bere eleberri luzeenetakoa eta garrantzitsuenetakoa.
- Beste eleberri batzuk: Elsa Scheelen eta Peru Leartzakoa.

Jaiotza: 1925ean jaio zen.
Eragina: Euskal literaturan luzaroan eragin handia izan zuen.
Ospea: Bere lan sozialengatik da ezaguna.
Estiloa eta Gaiak:
- Arestik lan luzeak idatzi zituen.
- Bere mintzamoldeetan Miranderen eragina nabaria zen.
- Bere lan osoan, bi gai nagusi nabarmentzen dira.
Obra Nagusiak:
- Harri eta Herri (1964): Bere lanik ezagunena eta garrantzitsuena.
- Maldan Behera (1959): Eleberri luzeenetakoa.
Antzerkigintza:
- Antzerkigintzan, tradizioa eta modernitatea uztartu zituen.
- Antzerkigintzaren ezaugarri nagusiak sakontasuna eta kritika soziala ziren.